HARRY MARTINSON

Marynarz Poeta Malarz Kolekcjoner






BARBARA KOBOS-KAMINSKA



Harry Edmund Martinson urodzil sie 6 maja 1904 w Nyteboda, w gminie Jämshögs, Blekinge, w poludniowej Szwecji. Jego ojciec Martin Olofsson i matka Bangta Svensdotter byli kupcami. Ojciec, ktory w latach 1905-1908 przebywal w Stanach Zjednoczonych, zmarl w 1910 roku. Po smierci meza, matka Harry'ego, z uwagi na brak srodkow do zycia i utrzymania siedmiorga dzieci, wyemigrowala do USA.

Dzieci zostaly w Szwecji. Zajela sie nimi parafia i umiescila je u rodzin opiekunczych. Harry zmienial wielokrotnie opiekunow. Przez pewien czas przebywal w osrodku dla chlopcow Skeppsgossekåren w Karlskronie, skad uciekl.


Marynarz

W 1920 roku zamustrowal sie w Göteborgu na statek Willy i rozpoczal swoja siedmioletnia wloczege na morzu, ktora potem zostala udokumentowana w jego ksiazkach o morzu: Resor utan mål (Podroze bez celu; 1932), Kap Farväl (Przyladek Zegnaj; 1933) i Den förlorade jaguaren (Utracony jaguar; 1941).

Marynarz pokladowy, weglarz i palacz, Martinson, oplynal cala kule ziemska, pracujac rowniez jako robotnik portowy w Chinach. Indiach, Ameryce Poludniowej. W Ameryce Poludniowej przewedrowal pieszo przez Urugwaj do Brazylii. Do przerwania wedrownego trybu zycia zmusila go gruzlica. Powrocil do Szwecji latem 1927 r. Poczatkowo spal pod przywiezionym z soba namiotem.

Wkrotce potem na zebraniu syndykalistow zorganizowanym przez czasopismo Arbetare-Kuriren w Göteborgu poznal socjalistke Helge Marie Johansson. To spotkanie mialo decydujace znaczenie dla przyszlosci Martinsona. W 1929 r., gdy Helga zostala wdowa, Harry przeprowadzil sie do Johannesdal w gminie Ösmo niedaleko Sorunda i ozenil sie z ta starsza od siebie o 14 lat powiesciopisarka.


Poeta, Malarz i Rysownik

Harry Martinson zadebiutowal w roku 1929 tomikiem wierszy Spökskepp ("Statek-widmo") o tematyce marynistycznej. W rok pozniej wspolnie z pisarzami Erikiem Asklundem, Josefem Kjellgrenem, Arturem Lundkvistem i Gustafem Sandgrenem wydal antologie 5 unga ("5 mlodych").




Harry Martinson, 1932 (?).


W 1931 r. ukazal sie nastepny tomik poetycki Martinsona pt. Nomad ("Nomada"), ktory przyniosl mu w Szwecji rozglos i reputacje "poety nadziei". Jego bardzo obrazowe wiersze, opisujace dziecinstwo, przyrode i uroki morza, wyrazaly spontaniczna pochwale zycia. W zbiorze tym po raz pierwszy pojawila sie jego utopijna wizja "wedrowcy swiata", ktora odtad bedzie mu towarzyszyc w calej tworczosci. Kolejny tomik poetycki Natur ("Przyroda"; 1934) slawil piekno i nieskazitelnosc przyrody.

Pozbawiony kompleksow dziecka-sieroty i biedaka byl teraz soba. W posiadlosci zony w Johannesdal mogl w spokoju pisac nowe wiersze, powiesci i artykuly.

Martinson mial wyrazny talent rysunkowy i malarski, choc nie mial wyksztalcenia w tym kierunku; zreszta w zadnym nie mial formalnego wyksztalcenia. Rysowal wiec sporo tuszem i malowal. Rysunkami ilustrowal swoje manuskrypty; niektore rysunki weszly do wydan ksiazkowych.




Harry Martinson:   Aureola mlecza wokolo owada.
Lata 1930. Tusz.


Lata 1933-1935 byly u Martinsona szczegolnie plodne malarsko. W wyrazny sposob zwiazane to bylo z jego owczesna powiescia Kap Farväl i wierszami z tomu Natur (por. nizej).




Harry Martinson:   «Zakopceni kowale morza», Portret palacza, autoportret.
1934. Olej, 31.5 x 24.5 cm.
Moderna Museet, Stockholm.




Harry Martinson:   Wodospad.
1934. Olej.
Wlasnosc prywatna.




Harry Martinson:   Rzezba Natury w Norrland.
1934. Akwarela, 23 x 31 cm.
Wlasnosc prywatna.




Harry Martinson:   Rzezba Natury w Norrland.
1934. Akwarela, 23 x 31 cm.
Wlasnosc prywatna.




Harry Martinson:   To latwe i to trudne.
(Tu po raz pierwszy pojawil sie ten tytul pozniejszego zbioru opowiadan i wierszy z 1939 r;
podobny rysunek meduzy byl na okladce Kap Farväl, 1933.)
1934. Akwarela, 22.5 x 28.5.
Bonniers förlagsarkiv.


Z zona wzial udzial w slynnym kongresie pisarzy w Moskwie w 1934 r., na ktory przybyli rowniez rozni, sympatyzujacy z ZSSR i komunizmem pisarze z Zachodu, m.in. André Malraux i Louis Aragon. Kongres ten proklamowal "realizm socjalistyczny". Martinson przerazil sie tego co uslyszal i zobaczyl w Moskwie.

W nastepnych latach nastapil u Martinsona nawrot choroby. Powtarzaja sie jego ucieczki od zony. W 1939 r. po dluzszym pobycie w szpitalu nie powrocil juz do swej zony. Po 11 latach malzenstwa nastapila separacja i rozwod, ponoc wywolane m.in. lewicowymi pogladami zony.

W 1939 roku Martinson zaangazowal sie w sprawy Finlandii i zaciagnal sie na ochotnika do szwedzkiego korpusu w wojnie sowiecko-finskiej. Przezycia wojenne opisal w ksiazce Verklighet till döds ("Rzeczywistosc do smierci"; 1940). Ze wzgledu na stan zdrowia zostal zdemobilizowany.

W 1942 r. ozenil sie z Ingrid Lindcrantz. Urodzily im sie dwie corki, Harriet i Eva. Rodzina zamieszkala w Tureberg, a pozniej w Vårdinge w Sörmland.

W 1945 r. wydal tomik wspanialych wierszy i prozy poetyckiej pt. Passad (Pasat).

W 1949 r. Martinson zostal czlonkiem Akademii Szwedzkiej.




Harry Martinson po wybraniu go do Akademii Szwedzkiej, 1949.
Uradowany, pozuje z swymi dwiema ostatnimi ksiazkami:
Passad ("Pasat") i Vägen till Klockrike ("Droga do Klockrike").


W 1954 r. otrzymal tytul Doktora Honoris Causa Uniwersytetu w Göteborgu. Nadal publikowal poezje, powiesci, opowiadania, eseje. Powiesci, chociaz opowiadaly o jego trudnym dziecinstwie i mlodosci, byly jednak pozbawione rozczarowania i goryczy. W latach 1940. i 1950. powrocil do rysowania i malowania. Rysowal tuszem motywy przyrodnicze, szczegolnie drzewa, rosliny, owady, meduzy, egzotyczne zwierzeta i ptaki, jak rowniez martwa nature (lampy naftowe) i lodzie na morzach poludniowych. Szczegolnie urocze sa rysunki pingwinow i flamingow.




Harry Martinson:   Pingwiny.
1945. Akwarela i kredki olejne.




Harry Martinson:   Flamingi.
Tusz.
Uppsala universitetabibliotek.


Niektorym rysunkom Martinson przypisywal wersy ze swoich wczesniejszych wierszy, np. z tomu Nomada.




Harry Martinson:   Brzozy.
«Biale klawisze wiatru» (Nomada).
1943. Tusz.


Narysowal tez Arke Noego. Rysunek byl wynikiem ogloszenia o zarejestrowaniu w Sztokholmie organizacji Atom-Noak dla popierania rozwoju atomowych pojazdow kosmicznych.




Harry Martinson:   Arka Noego.
1946. Tusz.


Tak powstaly u Martinsona idee, ktore zawarl w poemacie Aniara w 1956 r.


W latach 1952 – 1970 Martinson mieszkal w Gnesta, niedaleko Sztokholmu. W roku 1970 roku powrocil do Sztokholmu.




Harry Martinson, lata 1960.


Ostatni tom jego poezji byl zatytulowany Tuvor ("Kepy"; 1973).

W 1974 roku Harry Martinson otrzymal Nagrode Nobla z literatury za "tworczosc, w ktorej jest wszystko – od kropli rosy po kosmos".




Harry Martinson odbiera Nagrode Nobla od Krola Szwecji, 1974.
Na lewo stoi Aleksander Solzenicyn, ktory wtedy odebral swoja nagrode Nobla z roku 1970.


Ostatnie lata zycia uplynely Martinsonowi w rozgoryczeniu i chorobie. Byl ostro krytykowany przez szwedzka lewice. Uporczywa astma zatruwala mu zycie.

Harry Martinsson zmarl w Sztokholmie 11 lutego 1978 roku.


* * *


Lista opublikowanych tomow wierszy, powiesci i zbiorow esejow Harry Martinsona obejmuje:


Kolekcjoner

Niedawno, z okazji 100-lecia urodzin Harry Martinsona, w Bibliotece Uniwersyteckiej w Lund pokazano niewielka wystawe, ktora obrazowala zycie Martinsona poprzez zdjecia, fotografie, teksty z jego ksiazek, fragmenty listow oraz wybor eksponatow, w tym wielu etykietek, z jego zbiorow w Muzeum w Jämshög.

Na wystawie pokazany byl nawet rewolwer "Colt", ktory ojciec Martinsona, Martin Olofsson, przywiozl z Ameryki. Ciekawostka, gdyz tak musialy wygladac colty kowbojow z Dzikiego Zachodu.

To wlasnie ta niezwykla i ciekawa wystawa dala impuls do przedstawienia Harry Martinssona i jego tworczosci poetyckiej w Zwojach. Warto wiec napisac tu rowniez kilka slow o Martinsonie-kolekcjonerze.


* * *


W latach 1952 – 1970 w Gnesta, Martinson poswiecil sie pasji kolekcjonerskiej. Zbieral przedmioty proste, o niewielkiej wartosci kapitalowej. Byly to przede wszystkim wszelkiego rodzaju swoiscie piekne "obrazki", szczegolnie na opakowaniach rozmaitego typu.

Zebral tysiace etykietek z pudelek zapalek zapalczanych i butelek piwa lub butelki z naklejkami, pudelka po herbacie, tytoniu i cygarach, charakterystycznie ozdobne metalowe pudelka po slodyczach, pocztowki, banknoty, bilety okretowe, ekslibrisy, rysunki, ilustracje z ksiazek, itp. Dzis mozna by to nazwac grafika uzytkowa lub formami przemyslowymi.




Dekoracja jednego z pudelek po slodyczach z kolekcji Harry Martinsona.
Hembygdsmuseet, Jämshög.




Naklejki z margaryny z kolekcji Harry Martinsona.
Hembygdsmuseet, Jämshög.


Z przedmiotow ze swojej kolekcji urzadzil dla siebie i corek "sklad towarow kolonialnych", w ktorym miescily sie wspaniale pudelka, butelki i puszki z calego swiata. W "sklepie" tym spedzal mnostwo czasu.




Harry Martinson w swym "skladzie towarow kolonialnych".


Pozniej Martinson przekazal caly ten zbior do Jämshög, gdzie umieszczono go w budynku dawnej szkoly, ktorej uczniem on sam byl przed laty. W 1975 r. osobiscie zaprojektowal swoja stala ekspozycje w Järnshög.

W muzeum w Jämshög dwie sale zapelnione sa pamiatkami po Martinsonie. W kolekcji Martinsona znajduje sie ogromna liczba pudelek i roznych, wspaniale zdobionych opakowan, w tym 30 000 etykietek z browarow, roznych fabryk, zapalek itp., z ktorych 10 000 jest juz opisanych. Zobaczyc takze mozna modele siedmiu statkow, ktore wykonal on w okresie kiedy byl marynarzem.




Pudelka po herbacie z kolekcji Harry Martinsona.
Hembygdsmuseet, Jämshög.



Bibliografia:



Ett stort tack till Bengt Belmar som har skickad ett antal bilder och reproduktioner av Harry Martinsons teckningar från samlingen på Hembygdsmuseet i Jämshög.
http://www.jamshog.nu/museet/index.htm

Special thanks are due to Mr. Bengt Belmar of Hembygdsmuseet in Jämshög for sending us several postcards with Harry Martinson's drawings and photos of some exhibits from The Martinson Collection in Hembygdsmuseet.
http://www.jamshog.nu/museet/index.htm

Serdecznie dziekuje Panu Bengtowi Belmarowi z Hembygdsmuseet w Jämshög za przyslanie nam kilku pocztowek z reprodukcjami rysunkow Harry Martinsona i fotografii eksponatow z Kolekcji Martinsona w Hembygdsmuseet.
http://www.jamshog.nu/museet/index.htm






Teksty zwiazane z Harry Martinsonem zamieszczone w Zwojach:



Copyright © 1997-2005 Zwoje