KL Auschwitz-Birkenau, 27 stycznia 2005 roku
"ZIEMIO, NIE KRYJ MOJEJ KRWI,
IŻBY MÓJ KRZYK NIE USTAWAŁ"
WŁADYSŁAW BARTOSZEWSKI
Dla byłego polskiego więźnia Oświęcimia jest przeżyciem niewyobrażalnym i prawdziwie przejmującym możliwość zabrania głosu na największym w historii Europy cmentarzu bez grobów. Przeżyciem niewyobrażalnym, bo gdy jako osiemnastoletni Polak stanąłem we wrześniu 1940 roku po raz pierwszy na placu apelowym Auschwitz I – jako Schutzhäftling Numer 4427 – wśród pięciu i pół tysiąca innych Polaków – studentów, harcerzy, nauczycieli, adwokatów, lekarzy, księży, oficerów wojska polskiego, działaczy różnych partii politycznych i związków zawodowych – nie przychodziło mi w ogóle do głowy, że przeżyję Hitlera i drugą wojnę światową, tak jak nie wyobrażałem sobie, że Auschwitz stanie się, jako Auschwitz-Birkenau i Monowitz, miejscem realizacji jedynego w swoim rodzaju planu biologicznego wyniszczenia europejskich Żydów bez różnicy płci i wieku.
Plac apelowy z "budką kaduka w Auschwitz.
( fot. Andrzej Kobos)
W pierwszych piętnastu miesiącach istnienia tego strasznego miejsca my – polscy więźniowie, byliśmy sami. Wolny świat nie interesował się naszymi cierpieniami i naszą śmiercią mimo ogromnych wysiłków tajnej organizacji oporu w obozie dla przekazania wiadomości na zewnątrz. Późnym latem 1941 r. przywieziono do Auschwitz kilkanaście tysięcy jeńców z Armii Sowieckiej i na nich to i na chorych polskich więźniach politycznych wypróbowano we wrześniu 1941 r. działanie gazu trującego Zyklon-B. Nikt z więźniów nie mógł sobie wtedy wyobrazić, że jest to "tylko" zbrodniczy test, zbrodnicze przygotowanie do ludobójstwa metodami przemysłowymi. A jednak tak się stać miało w pamiętnych latach 1942-1943-1944. Budowa komór gazowych i krematoriów, ich sprawne funkcjonowanie to tylko techniczne elementy tego diabelskiego przedsięwzięcia. W Polsce, na ziemi ojczystej Dawida Ben Guriona, Shimona Peresa, ale także Izaaka Bashevica Singera, Artura Rubinsteina i Menachema Begina zbudowano decyzją Berlina ośrodek wyniszczenia znienawidzonych Żydów. Jeśli Polacy, czy Rosjanie byli w Auschwitz-Birkenau dla Niemców podludźmi, to Żydzi z Francji, Belgii, Holandii, z Niemiec i Austrii, z krajów ówczesnej Jugosławii, z Grecji, Węgier, Rumunii, Bułgarii, Czech i Słowacji traktowani byli nie jako podludzie, tylko jak robactwo.
Polski ruch oporu informował i alarmował wolny świat, rządy Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych były już w ostatnim kwartale 1942 r. dokładnie zorientowane w tym, co się w Auschwitz-Birkenau dzieje, w wyniku misji polskiego emisariusza Jana Karskiego, jak i innymi drogami. Żadne państwo świata nie zareagowało, w sposób adekwatny do wagi problemu, na notę ministra spraw zagranicznych polskiego rządu w Londynie z 10 grudnia 1942 r. do rządów Narodów Zjednoczonych nawołującą "nie tylko do potępienia zbrodni popełnionych przez Niemców i ukarania zbrodniarzy, ale również znalezienia środków zapewniających, że Niemcom zostanie skutecznie uniemożliwione stosowanie metod masowego mordu". Środków skutecznych nie znaleziono i właściwie nie usiłowano ich znaleźć. A przecież w tym momencie ponad połowa przyszłych ofiar była jeszcze przy życiu. Jedynym właściwie skutkiem polskiej inicjatywy była krótka deklaracja dwunastu państw sprzymierzonych w sprawie odpowiedzialności za zagładę Żydów ogłoszona 17 grudnia 1942 r. równocześnie w Londynie, Moskwie i Waszyngtonie. W deklaracji tej, w której zresztą Auschwitz-Birkenau nie jest imiennie wymienione, rządy Belgii, Czechosłowacji, Grecji, Luxemburga, Holandii, Norwegii, Polski, USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR, Jugosławii oraz Francuski Komitet Narodowy sygnalizują, że wiedzą o strasznym losie Żydów "w Polsce, którą hitlerowcy uczynili główną swoją katownią", i zapowiadają ukaranie odpowiedzialnych za tę zbrodnię.
Ostatni, dziś jeszcze tu obecni, więźniowie
Auschwitz-Birkenau nie będą już zapewne mogli uczcić pamięci ofiar w
następnych dziesięcioleciach. Mają jednak prawo wierzyć, że ich cierpienie
i śmierć ich bliskich miały znaczący sens dla lepszej przyszłości
wszystkich ludzi w Europie, a nawet w świecie, bez względu na ich pochodzenie
etniczne czy wyznanie religijne. Chcemy wierzyć, że pamięć o trudnym do
objęcia wyobraźnią losie więźniów i ofiar tego miejsca, na którym stoimy,
zobowiązywać będzie nowe pokolenia do współżycia w szacunku dla godności
każdego człowieka i czynnego przeciwstawienia się zjawiskom nienawiści i
pogardy ludzi wobec ludzi, a w szczególności wszelkich form ksenofobii i
antysemityzmu, nawet gdyby był nazywany obłudnie antysyjonizmem.
Władysław Bartoszewski przemawiający w Auschwitz-Birkenau, 27 stycznia 2005.
( fot. Andrzej Kobos)
Uczestniczyłem w życiu w setkach uroczystości regionalnych i międzynarodowych, ale sądzę, że takiej jak ta już nigdy nie będzie. Musimy sobie i światu postawić pytanie, ile prawdy o strasznych doświadczeniach totalitaryzmu udało nam się przekazać młodszym pokoleniom. Myślę, że dużo, ale nie dość. Tutaj i teraz podjąć musimy – jako testament odchodzących już więźniów – decyzję o działaniu Centrum Edukacji o Auschwitz i Holocauście.
Groby skłaniają każdego normalnego człowieka do zadumy. Ale
tu nie ma grobów. Na miejscu więc dokonania tej niepojętej zbrodni zaduma
musi przeobrażać się w szczególną odpowiedzialność, w trwałą pamięć o
tym, co się stało. Zakończę słowami z Księgi Hioba, jednako ważnej dla
Żydów i Chrześcijan: "Ziemio, nie kryj mojej krwi, iżby mój krzyk nie ustawał".
Pomnik ofiar w Auschwitz-Birkenau, 27 stycznia 2005.
( fot. Andrzej Kobos)
Tekst na podstawie broszurki z tekstami wystąpień (w języku polskim), którą wręczano przed rozpoczęciem uroczystości w Auschwitz-Birkenau.
Tytuł pochodzi od redakcji Zwojów.
