Byl to wowczas starszy juz, samotny pan, staromodny a nawet dziwaczny, tajemniczy, bardzo inteligentny, emerytowany nauczyciel i wychowawca w polskim domu dla mlodziezy w Fawley Court kolo Henley. W czasach kiedy go znalem, Stanislaw Zalewski zajmowal sie troche dziennikarstwem w polskich gazetach w Londynie. Pod roznymi pseudonimami pisal zabawne felietony i wiersze, jak rowniez powiesci – te ostatnie chyba do szuflady. Kiedys czytal mi fragmenty rekopisu swojej powiesci o rodzinie lekarza w czasach przedwojennych; potem skojarzylem niektore watki z Gombrowiczem.
Mimo naszych czestych dlugich wieczornych rozmow w saloniku niezyjacej juz Pani Zofii Litewskiej na 53, Western Road, a w pozniejszych latach w moim mieszkaniu w Wolfson College, niewiele wiedzialem o jego osobistym zyciu wtedy i wczesniej. Wiedzialem tylko, ze po dramatycznych przejsciach z Urzedem Bezpieczenstwa w PRL, udalo mu sie uciec z Polski do Anglii.
Przychodzil tez czasem do mnie do Nuclear Physics Laboratory, zafascynowany moimi obliczeniami z teorii reakcji jadrowych. Kiedys dostalem od niego stare angielskie wydanie Rozmyslan Marka Aureliusza, ktore po moim wyjezdzie na stale niestety przepadlo mi w Krakowie.
Choc zwykle pesymista, byl czlowiekiem popularnym wsrod wowczas juz starszego pokolenia oxfordzkiej a nawet londynskiej Polonii. W latach 1974-1976 rowniez przyjaznili sie nim w Oxfordzie i Abingdon Adam Gula (inny fizyk z Krakowa) i jego zona Elzbieta, w roku 1981 chyba tez Marek i Henryka Abramowiczowie.
W roku 1974 Stanislaw Zalewski, pod pseudonimem literackim Stanislaw Kazimierczyk, wydal w Londynie tomik swoich wierszy pt. Okruchy. Wiersze te, choc smutne, byly szeroko czytane wsrod Polonii.
31 grudnia 1983 wyjechalem z rodzina na stale z Anglii do Kanady. Moj kontakt ze Stanislawem Zalewskim zupelnie sie urwal. Z zalem przypuszczam, ze juz nie zyje.
Po latach, Pro Memoriam, chcialbym tu w Zwojach przekazac Czytelnikom moj wybor smutnych wierszy Stanislawa Zalewskiego (Kazimierza Kazimierczyka).
Andrzej Kobos
STANISLAW ZALEWSKI
OKRUCHY
EKSPERYMENT
|
Wazylem czaszke moja w dloni; Byla pusta. Pograzalem sonde w oczodoly, Zwabialem echem szczeki, Stukalem w perlowe skronie. Usmiechnal sie smutny dentysta O bialych rekach - I nie wrocila sonda. Uslyszalem tylko chrobot kornika. |
EMERYT
|
Codzien laseczka, chwilka zadumy, Zerk na zegarek, zerk na zelowki, I z wata w uszach, przez ulic szumy, Mknie reumatyczno-mlodzienczym truchtem.
W parku stokrotki, w parku zielono;
Dymek ulecial, minely lata,
A noga cierpnie, w piersiach znow kluje. |
BABIE LATO
|
Plyna cienie promienne, Wydymaja firanki, Srebrzyscieja, teskliwieja Ostygle kolysanki; Wyszarpane bandazom Po bitwach zapomnianych, Po tajnych blizny znakach Powlekaja usmiechy, Kolysza sie i waza...
Po przezroczu nie-mijan,
Oprzedle wiosna lata,
Promienne plyna troski, |
MGLA
|
Kiedy na Londyn pada mrok I w zoltej mgle plywaja domy, Zaciskam smutek w glebi rak, Otworzyc ktorych nie mam komu.
Oslona nocy wzbiera lza
Bladze w podziemiach, w huku szyn;
Gdziebym nie deptal sliski bruk,
Biegam po swiecie wzdluz i wszerz |
ZOLWIE
|
Malenkie czolgi szyldkretowe Pruja przez gaszcze kaktusowe. Trzeszcza galazki, kolce, trawy, Tocza sie zolwie dla zabawy. Kazdy skorupke w gore dzwiga, Krotkimi nozki dziarsko smiga, Tocza sie male trzy zabawki, Barwione w zolto-czarne skrawki. Staja, bo pyszczek sie otwiera, Paliwo smaczne z listkow zbiera. Tocza sie czolgi, co nie burza, A tylko czarne slepka mruza I sapia, sapia, jak maszyny I wystraszone robia miny... O, jak to dobrze, ze na swiecie Zostaly jeszcze zolwie przecie; Zabawka cudna i nie droga, Raz nakrecona reka Boga. |
APOSTROFA DO PSZCZOLY
|
Baletnico zlotonosna, jadowita, Zadlo sercu wbijajaca najpierwej! Robotnico dni pogodnych i bezsennych nocy, Wychowawco stu milionow czerwi, Niedoscigly wzorze samopomocy, Ozdobo tronu Napoleona, Czarodziejko liturgicznego wosku, Kwiatow zlota korono I bajkopisow najlogiczniejszy wniosku! Za gloszona tobie chwale, Ktorej wyslowic nie umiem, Ulepisz mi woskowe truchlo male, By ukrylo mej poezji mumie. |
HERBATA
|
Zamowilem herbate. Wydarzenie dosc blahe I wspomnienia nie warte; Lecz ja pilem ze strachem
I lza spadla do szklanki,
Raz herbate wypije,
A ja wtedy pomysle,
Tak myslalem ze strachem, |
CHMURY
|
Po krawedzi chmur stapam, Szafirowych, zlociscie rozowych... Lekko stapam, aby nie potracic, Aby tylko nie drasnac Szafirowej istnosci, zlocistosci, rozowosci... Chmury miekna jak maslo, Jak wosk mdleja, chyboca... (Pod swiecy ogarkiem Strach przepasci dygoce.) Stopa slaba, niepewna, Stopa bosa, kaleka - Stapa trwoznie, ostroznie, Lekko chmurki odmiata, Czeka... Po krawedzi chmur stapam, Szafirowych, zlociscie rozowych... Nad przepascia wszechswiata - Bezkresna, chybotliwa, ciasna... Lekko stapam; Aby nie potracic, Nie drasnac... |
SZKOCJA
|
Zapachnialy fioletami ciche wrzosy, Macfarlanow i Stuartow sianokosy; Potoczyly sie krolewskie lzy dolina I ostygly opalowa snow glebina. Cisza biegnie gdzies po gorach miedzy chmury, Pardwy chylkiem nakrapiaja dzien ponury; Biegunowe zorze miekkie, jasnoskrzydle, Otulaja tajnie wiekow, juz ostygle. Bazancieja tartanowa duma klany, By zatanczyc sen przebrzmialy, niedospany, A z wieczora znow zatopic sie w jeziorze I z echami szarych ruin splynac w morze. Kiedy noca deszcz lipcowy rzeki chlodzi, Po zamczysku widmo dziejow blade chodzi, A w jeziornej, tajemniczej snow glebinie Z sil wyzuty, niewidzialny potwor plynie... |
LICYTACJA
|
Podeszli smutni, uprzejmi, W koniecznosc ubrali twarze, W rekawiczkach irchowych - Urzednicy-grabarze.
Zaklecia ogluchly pod wata,
Najpierw zajeli flaszeczke,
Potem poduszke na szpilki,
Dalej byl bukiet fiolkow
A potem byl sztuczny brylant,
Pozostal tylko bandazyk,
Sciagneli swe rekawiczki,
Skladali ksiegi powoli, |
RADA
|
Zarli mie, zarli, zarli, Objedli do kosci ; I dziwia sie, ze strasze; I radza, bym szkielet karli Pozbyl w muzeum osobliwosci. I ze zaplaca. Pieniadze zapracowane; Nasze, Wspolne nasze. |
RODOWOD
|
Wyplula mie plugawa Kokota Ulica. Gdym pieluchy rozkopal Jarzyly neony, Akuszerki z pastylka Kokainy. A w kolysce wily sie konwulsje Milosnej piosenki Bez konca. Az przecialem zyletka Pepowine ducha I napuchlem balonem Ogromnym - Pustym... |
TUT-ANKH-AMUN
|
Mlotem tkniety sarkofag I drapiezne rece Gwalcicieli tajemnic I strzep truchla w mece.
Kto tu cisze potargal?
Sepia twarza zamyslu
Czemu depcesz po znakach
Zapytaniem bolesnym |
PALIMPSESTY
|
Codzien otwieram kramik malenki, Antykwarnie wynajeta Palimpsestow zapomnianej meki. Srebrzyscie wygladzam usmiechy z olowiu, Odkurzam pergaminy reka wywichnieta, Muskam pobladle palimpsesty - Wychodze na prog - na ulice - Zapraszam gestem; Cudzoziemiec, obcej mowy. Zezuja do srodka. Wierza, ze sie wstydze. (A pergaminy blyszcza upiornie.) Przechodza. Nic nie wiedza. Nie wiedza, ze musze zaplacic komorne. |
SEN
|
Szedlem w gore po ulicy Stromej, Zapiety na perlowy, jasny guzik, Do miasta ogluchlej mlodosci, Gdzie nie bylo ptakow i ludzi.
Kazdy krok siodmy i dwunasty
Tuz za mna skrzypot i parskanie,
Coraz gestnial lsniacy bruk ulicy, |
OKRUCHY
|
Sloweczka, slowiatka, Pol-nieme, pol-gluche, Roztarte w mych palcach Bezdomne okruchy,
A pojdzciez wy do mnie
Gdy mroz sie rozbieli
A moze wedrowiec
Bezdomne sloweczka,
A pojdzciez wy ze mna.
Gdy w drodze ustane
A kiedy napotkam
Slowiatka ubogie,
I kiedy znuzony |
Stanislaw Kazimierczyk, Okruchy.
Veritas Foundation Publication Centre, London 1974.
