Andrzej Kobos
FELIKS TOPOLSKI – RYSUNEK I GRAFIKA
Wystawa w Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellonskiego
Krakow, maj-sierpien 2004
MARIA NATALIA GAJEK
Feliks Topolski (1907-1989) nie nalezal do jakiejkolwiek grupy artystycznej, rozwinal za to wlasny, rozpoznawalny styl, w ktorym z klebiacych sie kresek wylania sie lapidarny obraz sytuacji. Bedac artysta wszechstronnym, najpelniej jednak wypowiadal sie w rysunku. Pozostawil po sobie bardzo bogata spuscizne, w ktorej oprocz niezliczonej liczby rysunkow znajduja sie grafiki, obrazy sztalugowe i scienne.
Nie mozna pisac o tworczosci Feliksa Topolskiego, nie piszac o jego barwnym i burzliwym zyciu, w ktorym bieg wydarzen byl rownie dynamiczny jak jego sztuka. "Jade po prostu lakomie olowkiem przez zycie. Probuje poddawac sie temu, co widze i reka juz sama chodzi" – mowil. Analiza tworczosci Topolskiego to takze powtorka z historii, z najwazniejszych wydarzen XX wieku.
Tuz po ukonczeniu Akademii Sztuk Pieknych w Warszawie, gdzie studiowal u Tadeusza Pruszkowskiego, rozpoczal prace jako rysownik w Cyruliku Warszawskim, stajac sie wkrotce filarem czasopisma. W 1935 r. wyjechal do Londynu, aby dla Wiadomosci Literackich wykonac cykl rysunkow z obchodow jubileuszowych krola Jerzego V. W Wielkiej Brytanii pozostal juz na zawsze, szybko zdobywajac uznanie i popularnosc w tamtejszym srodowisku artystycznym. Wkrotce mlodego i uzdolnionego rysownika z Polski dostrzegl George Bernard Shaw, powierzajac mu ilustrowanie swoich sztuk. Przyjazn z wielkim pisarzem zaowocowala seria portretow zawartych w albumie Portraits of GBS.
Podczas II wojny swiatowej Topolski otrzymal od krola Jerzego
VI tytul artysty wojennego. Pracowal dla rzadu angielskiego i polskiego,
przebywajac na niemal wszystkich frontach.
Feliks Topolski: Flight B 302 in readiness (Eskadra B [polskiego] dywizjonu 302 w gotowosci), December 1940
rysunek, wegiel.
(z ksiazki: Destiny Can Wait, London 1949)
Wlasciwa artyscie umiejetnosc chwytania charakterystycznych cech i szybkosc podejmowania decyzji, sprzyjala pracy rysownika-kronikarza.
Feliks Topolski: Polish Air Force in England (Polskie lotnictwo w Anglii), September 1940
akwarela.
(z ksiazki: Destiny Can Wait, London 1949)
Feliks Topolski: "Pack up your troubles..." ("Porzuc swe smutki...")
rysunek, wegiel.
(z ksiazki: Destiny Can Wait, London 1949)
Feliks Topolski: "Zalogi bombowcow" / "Polish Air Force Crews"
rysunek, wegiel.
(z ksiazki: Destiny Can Wait, London 1949)
Zafascynowany dziejaca sie na jego oczach historia, Topolski znajdowal sie zawsze w samym centrum wydarzen. Z pierwszym konwojem brytyjskim poplynal do Archangielska, nastepnie zatrzymal sie w Moskwie, potem los rzucil go na srodkowy wschod i dalej, do Birmy, Indii i Chin. W Indiach spotkal sie z Mahatma Gandhim, wreszcie dolaczyl do II Korpusu Polskiego dokumentujac wyzwolenie Rzymu, uchodzcow, obozy koncentracyjne, a takze proces w Norymberdze. W poznych latach czterdziestych i wczesnych piecdziesiatych ponownie odwiedzil Indie, tym razem rejestrujac ostatnie dni rzadow angielskich.
Po wojnie kariera Topolskiego nadal rozwijala sie szybko. Zostal uhonorowany czlonkostwem Krolewskiej Akademii Sztuki w Londynie. Potrafil pozyskac sobie waznych mecenasow. Na zamowienie ksiecia Filipa, ktory darzyl artyste duzym uznaniem i sympatia, a ich znajomosc siegala jeszcze czasow wojennych, wykonal do Palacu Buckingham serie ogromnych malowidel sciennych przedstawiajacych koronacje Elzbiety II.
Od 1953 r. ukazuja sie Topolski's Chronicles (Kroniki Topolskiego), rejestrujace najwazniejsze wydarzenia na swiecie. Byl to swoisty dwutygodnik, ktory artysta tworzyl dla ponad 2000 prenumeratorow, drukujac je niemal wlasnorecznie, metoda litograficzna, na duzych arkuszach papieru pakowego. O Kronikach, ich genezie, pisze w autobiografii pt. Czternascie liter wydanej w 1988 r. :
"...Motywacja powstania "Kroniki" moja mania rysowania "w akcji" (nigdy nie przerysowuje). Rysunki gromadza sie w wielkiej ilosci, brak im jednak wlasciwej sceny..., Stad wiec naturalne rozwiazanie moje wlasne papierowe arkusze, przebrane tak, aby pozostaly sposrod nich najlepsze i skladajace sie na niezwykly zapis naszego czasu".
Topolski okazal sie takze utalentowanym pisarzem. Pisal tak jak rysowal, szybko i celnie. Pozornie chaotycznie, czasem bez chronologii, nie numerujac stron, ale zawsze jezykiem wartkim i wyrazistym.
Znakomicie wypowiadal sie w portrecie. Jest autorem przeszlo
tysiaca portretow wybitnych osobistosci XX wieku.
Feliks Topolski: William Golding, 1963.
kredka, wegiel, 50.5 cm x 35.5 cm.
(Muzeum Uniwersytetu Jagiellonskiego, Collegium Maius)
Sa wsrod nich wspomniany juz George Bernard Shaw, Graham Greene, William Golding, Evelyn Waugh, James Osborne, general Dwight David Eisenhower, Winston Churchill, Indira Gandhi, Martin Luther King, Richard Nixon, Pablo Picasso i oczywiscie Jan Pawel II.
Feliks Topolski: Jan Pawel II, 1979.
rysunek, wegiel.
(Wiadomosci, Londyn 1979)
Feliks Topolski: Jan Pawel II i Ojciec Pio, 1979.
rysunek, wegiel.
(Wiadomosci, Londyn 1979)
Topolski mial mistrzowskie wyczucie kreski i perfekcyjnie utrwalal nia ulotna chwile tworzacej sie historii. "Zadziwiajacy rysownik, byc moze najwiekszy impresjonista w bieli i czerni" – pisal o nim G. B. Shaw. Artysta sam siebie porownywal do czulego instrumentu, rodzaju sejsmografu, zapisujacego wydarzenia spoleczne, polityczne czy kulturalne w otaczajacym go swiecie. W tym sensie byl wypowiadajacym sie w rysunku dziennikarzem. "Kazda kreska narysowana na miejscu zdarzenia i nigdy nie poprawiana obejmuje duzy szmat historii swiata" – mowil o Kronikach.
Feliks Topolski: Lordowie sedziowie na tle Big Benu
litografia, 57 cm x 75.5 cm.
(Muzeum Uniwersytetu Jagiellonskiego, Collegium Maius)
Feliks Topolski: Trzej sedziowie
litografia, 21.6 cm x 30.9 cm.
(Muzeum Uniwersytetu Jagiellonskiego, Collegium Maius)
Topolski wymieniany bywa w jednym rzedzie wraz z innymi znanymi tworcami, jego poprzednikami, W. Hogarth'em, H. Daumier'em, C. Guys'em i D. Doré, artystami nie tylko bieglymi w rysunku, ale podobnie jak Topolski, autorami znakomitych portretow.
Dziela Feliksa Topolskiego znajduja sie w licznych kolekcjach publicznych i prywatnych na calym swiecie, m.in. w British Museum, Victoria and Albert Museum, Tate Gallery, Buckingham Palace, w zbiorach publicznych w USA, Kanadzie, Izraelu, Australii, w Polsce w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz w Muzeum Uniwersytetu Jagiellonskiego.
Obecna wystawa ma na celu przypomnienie tworczosci Feliksa Topolskiego, artysty cieszacego sie bardzo duza popularnoscia, zwlaszcza w Wielkiej Brytanii i w USA, natomiast poza waskim kregiem specjalistow ciagle slabo znanego w Polsce.
Prezentowane prace pochodza ze zbiorow Muzeum Uniwersytetu Jagiellonskiego. Podarowane zostaly przez artyste w latach 1983-1984. Nalezy jeszcze nadmienic, iz jest to zaledwie druga wystawa dziel tego artysty w Krakowie i jedna z nielicznych, jak dotad, w Polsce.
