PIJAWKI I PIJAWCZARNIA
KAROLINA Z POTOCKICH NAKWASKA
W czasach naszych, zapalne choroby sa bardzo czeste. Jeden z najlepszych srodkow na leczenie ich (przepraszam homeopatow za to zdanie) jest przystawienie pijawek. Ale ze sa drogie, ze je trudno dostac, a trudniej jeszcze przechowywac przez czas dlugi, nie od rzeczy byloby zalozenie choc i u nas pijawczarni. Podlug tego com widziala w wielkich zakladach tego rodzaju przemyslu i zdania ludzi swiadomych, sadze izby sie w kraju naszym utrzymaly, gdyby dobrze bylo urzadzone miejsce w ktorym sie je chowa, i gdyby okolo nich staranie bylo. A tak, procz wygody domowej i pomocy dla cierpiacej ludzkosci, jeszcze korzysci miecby mozna.
Podaje tu opis zalozenia pijawczarni w sposob nadrenski, gdzie je przywoza z Wegier i Litwy, zkad znowu sa rozselane na cala Europe.
Grunt ktory sie obierze powinien byc niski i mokry, w miejscu gdzieby sie konskie pijawki pokazywaly, w bliskosci stawu, ktoryby woda zasilal rowy. Tych sie kopie trzy lub szesc, podlug upodobania. Rowy powinny miec lokci szesc dlugosci, tylez szerokosci, odlegle jeden od drugiego takze na szesc lokci. Ziemia ktora wybrano sypie sie na brzeg, co jakby wal w okolo stanowi; od stawu daja sie male tamki, aby pijawki nie uciekaly.
Mniej nad kilka tysiecy nie trzebaby ich sprowadzac, nie wartoby zachodu. Przywoza je, jak mowilam, z Wegier i Litwy, ludzie ktorych ten przemysl jest rzemioslem; leca oni extra-poczta lub kolejami ze swym towarem bez zatrzymania sie jak na pol drogi, gdzie juz wszystko przygotowane do przemycia pijawek w kadziach. Gdy przybeda na miejsce przeznaczone, wybieraja pijawki z workow w ktorych byly zamkniete, wtedy nastepuje sortowanie. Najlepsze, najzwawsze przeznaczaja na sprzedaz. Niezywe wyrzucaja; mniejsze klada w dol przeznaczony do chowu. Tym co sie mnozyc maja, daja wnetrznosci zwierzat jakie sie bija w miejscu, i wlewaja krew tychze. Male zyja woda i robakami w niej sie znajdujacemi.
Ze pijawki sa rzecza lakoma dla zlodziei, nalezy miec kogo w bliskosci rowow, coby je pilnowal, wrzucal zywnosc i wybieral podlug potrzeby.
Jezeli sie chce dostac pijawek, trzeba im rzucac w dol kawalek sukna czerwonego, do ktorego przyszyty sznurek. Pijawki na krew lakome przypijaja sie do tego kawalka, i tak je latwo dostac mozna.
Jezeli sie nie ma pijawczarni, trzeba trzymac pijawki w duzej kamionce umyslnie na to zrobionej, w ktorej w okolo porobione sa male dziurki, aby woda sie wewnatrz dostawala, lecz nie tyle duza zeby pijawki przez nie sie wysliznac mogly. Te kamionke sie wrzuca w staw czy sadzawke, przywiazana sznurkiem do brzegu, aby ja dostac mozna.
Jezeli ten srodek tez nie do uzycia, dobrze jest sypac troche mialkiego wegla na spod sloju w ktorym sie pijawki trzyma. Wegiel broni wode od zepsucia; wtedy nie tak czesto ja odmieniac potrzeba. Jezeli ktora z pijawek krew puszcza, co sie czasem zdarza, trzeba ja wyrzucic, boby inne zatrula.
Pijawki sa rodzajem ciezko-mierza (barometre). Gdy na dnie
sie trzymaja, znak sloty.
Rozdzial z ksiazki: Dwor wiejski. Dzielo poswiecone gospodyniom polskim przydatne i osobom w miescie mieszkajacym przez Karoline z Potockich Nakwaska. Lipsk, Ksiegarnia Michelsena (Goetze i Mierisch) 1857. (Tom I)
