JÓZEF CZECHOWICZ
POEZJE
Józef Czechowicz
(15 marca 1903 – 9 września 1939)
FRONT
|
Ludzie w białych domach mówią to pole chwały w niedziele chodzą do kościoła i na białe procesje ulicami czystymi w słońcu przebiega pies biały w białym kwitnącym parku Zakochana czyta poezje Ale tutaj nie ma wcale białości w szarej ziemi rowy pełne brudnych żołnierzy dym siny i różowy przechodzi do nas przez rzekę nie białe żółte są kości armatniego ataku ognisty prąd na niebie nieustannie leży to front to zstąpienie do piekieł Odcinek 212 i wzgórze 105 we dnie szturmy i strzały a w nocy przez dym przedzierają się reflektory po drutach kolczastych biegają błyski żywe jak rtęć wszystko ma wtedy inne kolory Gdy cicho zbłąkana kula wśliźnie się w białe czoło znienacka zrobi się biało (nawet na froncie) biała niedziela biały park piesek biały zatańczą wkoło Pole chwały |
DALEKO
|
wiatraki kołyszą horyzont chaty pachną stepem chatom źle stoją na palcach o zachodzie ślepe wspinają się jak konie za chwilę się pogryzą nie step ucichłe morze rozlewa się wieczór bez szumu świecące szyby otoczyły kolejowy dworzec zachód mozolnie żuje gumę ostajcie zdrowo matuś z wojska napiszę list nad parowozem dym białe kwiaty gwizd w niedzielę pociąg odjechał w inną niedzielę przyjdzie pracują czerwone obłoki pchają się ku słońcu na stacji dzień jak codzień tydzień jak tydzień a szyny szyny się nigdzie nie kończą |
LATO NA WOŁYNIU
|
łąka huśtawka sznury pogody chrzęszczą rozwiewa się nieba kaftan w rozkołysaniach kołyszą się gałęzie pachnąc szczęściem tryumfowania od chmur dalekich do suchych skał młot słońca połysk moich stóp chwała tratuje wołyń unosimy się falisty dym to słoneczna głowa i ja opadamy jak zgaszony wybuch krąży fosforyczny rym napowietrzną rybą z rozkoszą gwiżdżę w czerwcowy czad skaczę kołuję tętnię 25 lat nagiego ciała ogień ręce ptakami w niebie wiatrem nad trawą nogi to pięknie to pięknie słuchaj gdy karminowy grzebień południa żłobi upał gdy lazurowym koniem do nas przyfruwa z gorącej przestrzeni asonans ukochanej ziemi hej |
PONTORSON
|
ósmą godzinę znaczy twardy zegara terkot dzieci w sabotach śmieją się biegną do szkoły odprowadza je sad brzoskwiniowy a pachnie cierpko jest tu i ranek jasny jak lusterko wesoły to on siekierą z bursztynu podcina drzewa nocy więc walą się ciemnymi koronami na zachód w uliczce kościół ma srebrne oczy domy na kolanach modlą się bez strachu pole w ciepłych okrzykach bo tam żółty łubin swoim nocnym kolorem się upił a jeszcze słońca połyka ramieniem pijanym otacza najmilszą zabawkę swą miasteczko płaskie jak taca stare jak zgrzyt zegara pontorson pani stanisławie z gozdeckich horzycowej |
BALLADA Z TAMTEJ STRONY
|
o śmierci nic już nie wiem o czarne okna i powieki trzepoce motylami pachnie sośniną modrzewiem dotyka co noc snami zza cichej rzeki gdzie mgła noga za nogą wlecze się w ciemny zakąt trzyma w skrzynce niebieskawy akord skrzynki otworzyć nie mogąc życie jest snem krótkim mówi głos z prawej strony życie snem krótkim wtóruje ze smutkiem głos lewy przyciszony życie snem krótkim to trzeci nieodgadniony i wzbija się w szare niebo mgła z nieznanego oblicza a czas a ziemia dziewicza o dlaczego wzrok twój nie schodzi z przedmiotów pod oknem leżących na stole z godziny w której żem się rodził ze skrzynki zamkniętej jak boleść z umarłych rąk czechowicza panu wacławowi gralewskiemu |
ELEGIA NIEMOCY
|
stąpają posłowie nocy w ciężkich szatach z buczackich makat szafirowy żwir spod karocy zaskakał idę z orszakiem jesiennym butwieją poetom śpiewy ciemno prycha koń we skrzydłach ogniobrewy w dolinie tej za liściem liść jak pieczęcie spadają na rude traw niebo iść dokąd iść z wierszem jak dym niepotrzebnym posługiwały mi burze widziałem dno cień mnie swym głosem urzekł apokalipsą zbudził czy to jest sprawa ludzi opowiadać komu nucę powinien bym błyskać i grzmieć tak oto snują się słowa listopadowe szemrzące sennym listowiem o czas o ręce puste nie mieć białego gromu a chmurę mieć |
AUTOPORTRET
|
stanąłem na ziemi w lublinie tu mnie skrzydłem uderzyła trwoga matko dobra na deszcz mnie małego tęsknego wynieś za miasto tam siano pachnie w stogach ze snów dzieciństwa mnie wydarł z nudów książki szkolnej serdeczny jan wydra i brat w mundurze taki duży piłsudskiego żołnierz tak tak to po kolei tupały dni lata nadzieje aż zaczęły i mnie dudnić armaty litwa raz pierwszy ciekła przez marszów smugi jak przez palce przeciekła z frontu do wierszy wiersze o mnie walczą i znów litwa jeziornej jesieni chora borów na wzgórzach mosiądzem wody pod łodzią rumieniec na przemian z mową białoruską lśnił na wybrzeży wstędze we wstędze ręki mej pluskał wołyń jak tam kipiałem wesoły ciężko i gęsto rosnąc w miasteczku o cerkwie białe grzmiała moja majowa wiosna w warszawie już jasne witryny smutek zasłonił przede mną paryż ocean widziałem przez dym siny także laurowo ciemno znów ziemia lublin pusty jak czerwone skały bretanii serce w pół drogi nie ustaj dalej za nic |
ŚNICA I ŚNIEGOWICA
|
wczoraj małe podwórko zbierało w garść zamieć alarm szyb nie ustawał czułem smutek dom z przeciwka sztachety umiem na pamięć chłodne barwy na śniegu porastały brudem znów lampa gaśnie znów skroń spadająca w poduszkę dotyka płótna nici tkane na krzyż są kratą snów za nią rozpływa się ciemność smutna w przejrzałą sagi gruszkę brnie przez nurt nocy śnica noc złotymi rękoma odgarnia i świat patrząca z okien księżycem rozwinęła się jasnością w kwiat łopocą cieniutkie krążki snują się formy spłaszczone w górę i w dół karty olbrzymiej książki przerzuca wiatr z pól za szklanym wysmugiem sań wirują smukli i wiotcy w grzywach śniegowych włosów śniegowi chłopcy śnica i śniegowica zasypiać |
KWIECIEŃ TYCH CO BEZ TROSKI
|
wiosną jasnych oddechów gołębianych słuchaj w pianie promyków ranek wiosnę wartko wiózł aż kipiał lazurowy puchar bo to radość biegła wzwyż po drzewach a seledyn młodziutkiej korony owych brzóz poblask z wisły od dołu rozgrzebał na wodzie lekki przewiew grzebieniem jeszcze sennym falę sycił promienny i szyby świecą kwietniowołagodny brzask w który się niebo wtula bo niebo tam osiada brzozy na błękit zachodzą odchwieją się znów przychwieją raz wraz koleją raz wraz każda jest szumu strużącego się zieloną balladą a jak ten bruk uliczny kryształem błyszczy jakim dudnieniem wtóruje wodogrzmotem kół jeszcze nie wszystko nie wszystko dzieciaczki po świętach w tornistrze resztę wiosny przywieziecie z pól |
TA CHWILA
|
ręko smagła otwórz okno dnia z podwórka utocz i nalało się jak w dzbanek soku godzin zimnych oddech gęstwin równomierny deszczu tupot przyśpiew rynny to jest w kuchni dom na pradze niedaleko remiz tramwajami co za czerwień ulice się dławią i zły odblask bije zorzą po kamieniach i deszcz i deszcz i deszcz i deszcz i deszcz oczy patrzcie senna topiel szyby w siwym dreszczu tęczy szabla kropel magia chmur ciężkie delfiny upadają na twarz ziemi cieniem wieszczym srebrnym hymnem srebrnym hymnem deszcz i deszcz i deszcz i deszcz |
O ŚWIERSZCZACH
|
paście się paście w chrzęście połonin włóczęgi świerszcze śpiewacze chmura za chmurą góra za górą za górą goni zwiastuje rzeczy podwójny urok tak nie inaczej deszcz w seledynach drobno zacina po niedalekim stoku szopa zwalona zgniłe ma krokwie o słońce z malin oświeć ją okwieć ułuną dwoistych uroków z tamtego deszczu jeszcze w potoku pianą przepływa sam szum a cieniów szprychy za drzewami wieczór nierychły wiozą tu po ziół zamszu maleństwa świerszcze chwila upalna upalna ale jak ciało wieźcie ją w śpiewie po gniewnym niebie pieśń kto wie może czasem uwalnia jedyność a tej tak mało |
SEN SIELSKI
|
od powały nocy co zwisa przez szum jaskrów i bylic byłby bulgot deszczu jak zmora parskał lecz znane są słowa zaklęć siarka zwełnienie grzyw kobylich chodziła Maria Panna między gwiazdami chłodziła Maria Panna dusz cierpiących upalenie a ja w gromie stoję północy się boję po co wam przebywać ze śpiącymi i ze snami nie męczcie odfruńcie dokąd chcecie kruki wilcy niedźwiedziowie jelenie amen o ciemności tak czysta teraz błysnął nad gankiem twój srebrny grzebień ta cicha mowa w rowie to lepiech ogłasza wodną spowiedź gwiazdy maryjne palcami przeciera a nam jak mówić gdy za szybą sad i dalej ule grzędy kopru marchwi oczyść nas ktokolwiek jesteś wszędzie odfruńcie od nas dzieła ludzkie i zwierzęce po to klęczymy leżąc na słomie jak martwi od niezliczonych lat |
OBŁOKI
|
obłoki przyjaciele pastuszego świtania nad wioską biały wieniec u strzech i kalenic umilknij mokre niebo dosyć modrego grania obłoki nam ukażą galop i uciszenie obłoki siła dźwiga spoza namiotów jodeł bór obalają rdzawy ku wodzie bruzdy szklącej biją jak cichy werbel powracającej roty obłoki czeremchowe chłodne płynne i rącze obłoki srebrny łopuch na firmamentów dunaju chłoną się drą i dzielą i rosną w zakosach te kamienie bez wagi skądś z fruwających krajów czy może tuman pyłu po niewidzialnych wozach obłoki ujrzeć z góry to ujrzeć niw rozłogi świat z białymi dziurami niby książka we śnie oczy się niepokoją wtedy szukają drogi bo oczy plam nie lubią ślepoty ani pleśni jest droga pod olbrzymim niebem nisko na którym obłoki obłoki obłoki drogą idzie staruszka tobołek niesie w ręce ciemnej spracowanej |
WULKAN
|
Pod Paryż, Londyn, Warszawę wwierca się ogniem podkop - gaszą go salw kurzawy głuszą go salwy podków. Z niezapisanych przyczyn sztandary, pięście rosną, pęcznieje, ogień syczy, pachnie groźbą i wiosną! Trzęsie już gruntem jak mina, niejeden już zbladł parlament, patrząc trwożnymi oczyma na dymiące rany i szramy... Pod ziemią dopiero kipi, a jużeście wielcy, ścierpli? ... Poczekajcie... zakipi lepiej... może w lipcu... może na sierpień... |
WOJENNE ECHO
|
Tylem zebrał, tylem użął jakby śmiechów srebra było dużo a to ludzie dorastali do kul... Papier dźwięczał pod piórem wiersze wiązał kolczastym sznurem, wiersze z maszynowych ulic, z rogowych snu bram, z ról. Teraz tak: szczeknął zmierzch: - bateria! Marsz! Marsz! Linię kolejową obsiało piechotą. Pęknie noc. Głowę złotą, bujną głowę da. Spłynie pod zeschłą darń. Gdy się skrzydło kruszy w ciężkim płaczu bomb, lotniku, sondujesz śmiercią wiatrów głąb lecący jasnym ogniotryskiem. Kometowy, zlatuj. Po cóż krzyczeć: - Ratuj! nad pobojowiskiem... Będzie dzwon, głuchy dzwon po zwęglonej karcie poematu... |
* * *
|
dłoń jak noc przezroczysta obejmowała mi twarz gdy oczy szklił mi łzami niewidzialny szklarz ta dłoń w zaduszne święto światło wywołuje nad głową mego brata i dlatego wiem i czuję że jest mocna mądra i dobra w goryczy najczystsza dłoń mego świata |
