JOZEF CZECHOWICZ
POEZJE
Jozef Czechowicz
(15 marca 1903 – 9 wrzesnia 1939)
FRONT
|
Ludzie w bialych domach mowia to pole chwaly w niedziele chodza do kosciola i na biale procesje ulicami czystymi w sloncu przebiega pies bialy w bialym kwitnacym parku Zakochana czyta poezje Ale tutaj nie ma wcale bialosci w szarej ziemi rowy pelne brudnych zolnierzy dym siny i rozowy przechodzi do nas przez rzeke nie biale zolte sa kosci armatniego ataku ognisty prad na niebie nieustannie lezy to front to zstapienie do piekiel Odcinek 212 i wzgorze 105 we dnie szturmy i strzaly a w nocy przez dym przedzieraja sie reflektory po drutach kolczastych biegaja blyski zywe jak rtec wszystko ma wtedy inne kolory Gdy cicho zblakana kula wsliznie sie w biale czolo znienacka zrobi sie bialo (nawet na froncie) biala niedziela bialy park piesek bialy zatancza wkolo Pole chwaly |
DALEKO
|
wiatraki kolysza horyzont chaty pachna stepem chatom zle stoja na palcach o zachodzie slepe wspinaja sie jak konie za chwile sie pogryza nie step ucichle morze rozlewa sie wieczor bez szumu swiecace szyby otoczyly kolejowy dworzec zachod mozolnie zuje gume ostajcie zdrowo matus z wojska napisze list nad parowozem dym biale kwiaty gwizd w niedziele pociag odjechal w inna niedziele przyjdzie pracuja czerwone obloki pchaja sie ku sloncu na stacji dzien jak codzien tydzien jak tydzien a szyny szyny sie nigdzie nie koncza |
LATO NA WOLYNIU
|
laka hustawka sznury pogody chrzeszcza rozwiewa sie nieba kaftan w rozkolysaniach kolysza sie galezie pachnac szczesciem tryumfowania od chmur dalekich do suchych skal mlot slonca polysk moich stop chwala tratuje wolyn unosimy sie falisty dym to sloneczna glowa i ja opadamy jak zgaszony wybuch krazy fosforyczny rym napowietrzna ryba z rozkosza gwizdze w czerwcowy czad skacze koluje tetnie 25 lat nagiego ciala ogien rece ptakami w niebie wiatrem nad trawa nogi to pieknie to pieknie sluchaj gdy karminowy grzebien poludnia zlobi upal gdy lazurowym koniem do nas przyfruwa z goracej przestrzeni asonans ukochanej ziemi hej |
PONTORSON
|
osma godzine znaczy twardy zegara terkot dzieci w sabotach smieja sie biegna do szkoly odprowadza je sad brzoskwiniowy a pachnie cierpko jest tu i ranek jasny jak lusterko wesoly to on siekiera z bursztynu podcina drzewa nocy wiec wala sie ciemnymi koronami na zachod w uliczce kosciol ma srebrne oczy domy na kolanach modla sie bez strachu pole w cieplych okrzykach bo tam zolty lubin swoim nocnym kolorem sie upil a jeszcze slonca polyka ramieniem pijanym otacza najmilsza zabawke swa miasteczko plaskie jak taca stare jak zgrzyt zegara pontorson pani stanislawie z gozdeckich horzycowej |
BALLADA Z TAMTEJ STRONY
|
o smierci nic juz nie wiem o czarne okna i powieki trzepoce motylami pachnie sosnina modrzewiem dotyka co noc snami zza cichej rzeki gdzie mgla noga za noga wlecze sie w ciemny zakat trzyma w skrzynce niebieskawy akord skrzynki otworzyc nie mogac zycie jest snem krotkim mowi glos z prawej strony zycie snem krotkim wtoruje ze smutkiem glos lewy przyciszony zycie snem krotkim to trzeci nieodgadniony i wzbija sie w szare niebo mgla z nieznanego oblicza a czas a ziemia dziewicza o dlaczego wzrok twoj nie schodzi z przedmiotow pod oknem lezacych na stole z godziny w ktorej zem sie rodzil ze skrzynki zamknietej jak bolesc z umarlych rak czechowicza panu waclawowi gralewskiemu |
ELEGIA NIEMOCY
|
stapaja poslowie nocy w ciezkich szatach z buczackich makat szafirowy zwir spod karocy zaskakal ide z orszakiem jesiennym butwieja poetom spiewy ciemno prycha kon we skrzydlach ogniobrewy w dolinie tej za lisciem lisc jak pieczecie spadaja na rude traw niebo isc dokad isc z wierszem jak dym niepotrzebnym poslugiwaly mi burze widzialem dno cien mnie swym glosem urzekl apokalipsa zbudzil czy to jest sprawa ludzi opowiadac komu nuce powinien bym blyskac i grzmiec tak oto snuja sie slowa listopadowe szemrzace sennym listowiem o czas o rece puste nie miec bialego gromu a chmure miec |
AUTOPORTRET
|
stanalem na ziemi w lublinie tu mnie skrzydlem uderzyla trwoga matko dobra na deszcz mnie malego tesknego wynies za miasto tam siano pachnie w stogach ze snow dziecinstwa mnie wydarl z nudow ksiazki szkolnej serdeczny jan wydra i brat w mundurze taki duzy pilsudskiego zolnierz tak tak to po kolei tupaly dni lata nadzieje az zaczely i mnie dudnic armaty litwa raz pierwszy ciekla przez marszow smugi jak przez palce przeciekla z frontu do wierszy wiersze o mnie walcza i znow litwa jeziornej jesieni chora borow na wzgorzach mosiadzem wody pod lodzia rumieniec na przemian z mowa bialoruska lsnil na wybrzezy wstedze we wstedze reki mej pluskal wolyn jak tam kipialem wesoly ciezko i gesto rosnac w miasteczku o cerkwie biale grzmiala moja majowa wiosna w warszawie juz jasne witryny smutek zaslonil przede mna paryz ocean widzialem przez dym siny takze laurowo ciemno znow ziemia lublin pusty jak czerwone skaly bretanii serce w pol drogi nie ustaj dalej za nic |
SNICA I SNIEGOWICA
|
wczoraj male podworko zbieralo w garsc zamiec alarm szyb nie ustawal czulem smutek dom z przeciwka sztachety umiem na pamiec chlodne barwy na sniegu porastaly brudem znow lampa gasnie znow skron spadajaca w poduszke dotyka plotna nici tkane na krzyz sa krata snow za nia rozplywa sie ciemnosc smutna w przejrzala sagi gruszke brnie przez nurt nocy snica noc zlotymi rekoma odgarnia i swiat patrzaca z okien ksiezycem rozwinela sie jasnoscia w kwiat lopoca cieniutkie krazki snuja sie formy splaszczone w gore i w dol karty olbrzymiej ksiazki przerzuca wiatr z pol za szklanym wysmugiem san wiruja smukli i wiotcy w grzywach sniegowych wlosow sniegowi chlopcy snica i sniegowica zasypiac |
KWIECIEN TYCH CO BEZ TROSKI
|
wiosna jasnych oddechow golebianych sluchaj w pianie promykow ranek wiosne wartko wiozl az kipial lazurowy puchar bo to radosc biegla wzwyz po drzewach a seledyn mlodziutkiej korony owych brzoz poblask z wisly od dolu rozgrzebal na wodzie lekki przewiew grzebieniem jeszcze sennym fale sycil promienny i szyby swieca kwietniowolagodny brzask w ktory sie niebo wtula bo niebo tam osiada brzozy na blekit zachodza odchwieja sie znow przychwieja raz wraz koleja raz wraz kazda jest szumu struzacego sie zielona ballada a jak ten bruk uliczny krysztalem blyszczy jakim dudnieniem wtoruje wodogrzmotem kol jeszcze nie wszystko nie wszystko dzieciaczki po swietach w tornistrze reszte wiosny przywieziecie z pol |
TA CHWILA
|
reko smagla otworz okno dnia z podworka utocz i nalalo sie jak w dzbanek soku godzin zimnych oddech gestwin rownomierny deszczu tupot przyspiew rynny to jest w kuchni dom na pradze niedaleko remiz tramwajami co za czerwien ulice sie dlawia i zly odblask bije zorza po kamieniach i deszcz i deszcz i deszcz i deszcz i deszcz oczy patrzcie senna topiel szyby w siwym dreszczu teczy szabla kropel magia chmur ciezkie delfiny upadaja na twarz ziemi cieniem wieszczym srebrnym hymnem srebrnym hymnem deszcz i deszcz i deszcz i deszcz |
O SWIERSZCZACH
|
pascie sie pascie w chrzescie polonin wloczegi swierszcze spiewacze chmura za chmura gora za gora za gora goni zwiastuje rzeczy podwojny urok tak nie inaczej deszcz w seledynach drobno zacina po niedalekim stoku szopa zwalona zgnile ma krokwie o slonce z malin oswiec ja okwiec uluna dwoistych urokow z tamtego deszczu jeszcze w potoku piana przeplywa sam szum a cieniow szprychy za drzewami wieczor nierychly wioza tu po ziol zamszu malenstwa swierszcze chwila upalna upalna ale jak cialo wiezcie ja w spiewie po gniewnym niebie piesn kto wie moze czasem uwalnia jedynosc a tej tak malo |
SEN SIELSKI
|
od powaly nocy co zwisa przez szum jaskrow i bylic bylby bulgot deszczu jak zmora parskal lecz znane sa slowa zaklec siarka zwelnienie grzyw kobylich chodzila Maria Panna miedzy gwiazdami chlodzila Maria Panna dusz cierpiacych upalenie a ja w gromie stoje polnocy sie boje po co wam przebywac ze spiacymi i ze snami nie meczcie odfruncie dokad chcecie kruki wilcy niedzwiedziowie jelenie amen o ciemnosci tak czysta teraz blysnal nad gankiem twoj srebrny grzebien ta cicha mowa w rowie to lepiech oglasza wodna spowiedz gwiazdy maryjne palcami przeciera a nam jak mowic gdy za szyba sad i dalej ule grzedy kopru marchwi oczysc nas ktokolwiek jestes wszedzie odfruncie od nas dziela ludzkie i zwierzece po to kleczymy lezac na slomie jak martwi od niezliczonych lat |
OBLOKI
|
obloki przyjaciele pastuszego switania nad wioska bialy wieniec u strzech i kalenic umilknij mokre niebo dosyc modrego grania obloki nam ukaza galop i uciszenie obloki sila dzwiga spoza namiotow jodel bor obalaja rdzawy ku wodzie bruzdy szklacej bija jak cichy werbel powracajacej roty obloki czeremchowe chlodne plynne i racze obloki srebrny lopuch na firmamentow dunaju chlona sie dra i dziela i rosna w zakosach te kamienie bez wagi skads z fruwajacych krajow czy moze tuman pylu po niewidzialnych wozach obloki ujrzec z gory to ujrzec niw rozlogi swiat z bialymi dziurami niby ksiazka we snie oczy sie niepokoja wtedy szukaja drogi bo oczy plam nie lubia slepoty ani plesni jest droga pod olbrzymim niebem nisko na ktorym obloki obloki obloki droga idzie staruszka tobolek niesie w rece ciemnej spracowanej |
WULKAN
|
Pod Paryz, Londyn, Warszawe wwierca sie ogniem podkop - gasza go salw kurzawy glusza go salwy podkow. Z niezapisanych przyczyn sztandary, piescie rosna, pecznieje, ogien syczy, pachnie grozba i wiosna! Trzesie juz gruntem jak mina, niejeden juz zbladl parlament, patrzac trwoznymi oczyma na dymiace rany i szramy... Pod ziemia dopiero kipi, a juzescie wielcy, scierpli? ... Poczekajcie... zakipi lepiej... moze w lipcu... moze na sierpien... |
WOJENNE ECHO
|
Tylem zebral, tylem uzal jakby smiechow srebra bylo duzo a to ludzie dorastali do kul... Papier dzwieczal pod piorem wiersze wiazal kolczastym sznurem, wiersze z maszynowych ulic, z rogowych snu bram, z rol. Teraz tak: szczeknal zmierzch: - bateria! Marsz! Marsz! Linie kolejowa obsialo piechota. Peknie noc. Glowe zlota, bujna glowe da. Splynie pod zeschla darn. Gdy sie skrzydlo kruszy w ciezkim placzu bomb, lotniku, sondujesz smiercia wiatrow glab lecacy jasnym ogniotryskiem. Kometowy, zlatuj. Po coz krzyczec: - Ratuj! nad pobojowiskiem... Bedzie dzwon, gluchy dzwon po zweglonej karcie poematu... |
* * *
|
dlon jak noc przezroczysta obejmowala mi twarz gdy oczy szklil mi lazmi niewidzialny szklarz ta dlon w zaduszne swieto swiatlo wywoluje nad glowa mego brata i dlatego wiem i czuje ze jest mocna madra i dobra w goryczy najczystsza dlon mego swiata |
