SPOTKANIE Z BRATEM
JAN MAMOS
Pani Joannie C. Matejko
dedykuję tak,
jak dedykuje się wiersz.
Po trzech dniach i nocach spędzonych w Brzezince byliśmy zmęczeni. Rozpoczęło się to spotkanie rozpaleniem ogniska. Biegając po lesie, tańcząc w rytm bębnów, zanurzając się w czystej, zimnej rzece i wchłaniając fluidy budzącej się do życia, wiosennej przyrody, napełnialiśmy się czymś jakby dawno zapomnianym a przecież bliskim i znajomym.
Niektórzy z naszej kilkunastoosobowej grupy byli już tutaj wcześniej; to oni przygotowali ognisko, myli podłogę w starym młynie, budowali leśny szałas, w którym ostatniej nocy spędziliśmy kilka godzin śpiewając, wybierając palcami płonący miód z podawanego z rąk do rąk glinianego naczynia i przekazując sobie ogień tak, jak przekazuje się hostię.
A teraz, wszyscy razem, miękko i prawie bezgłośnie wchodziliśmy jeszcze raz do lasu aby się pożegnać.
Ryszard [1] niósł z sobą małą siekierę. Orzeźwiający podmuch wiatru kołysał od czasu do czasu gałęziami mijanych drzew. Nastrój spokoju i jasności łączył się z tlącym wciąż pod skórą żarem ognia i tworzył w nas poczucie półświadomego, drażniącego lekko podniecenia. Czasem krzyknął gdzieś ptak, chrupnęła nadepnięta gałązka a my, szybkim krokiem, jak stadko pięknych saren szliśmy do miejsca, które znał tylko Ryszard. To on był naszym przewodnikiem…
Po pół godzinnym marszu weszliśmy na polanę, na której rósł rozłożysty buk. Wszyscy milczeli, spoglądając na siebie jakby szukając odpowiedzi na to już ostatnie pytanie kończącego się spotkania.
Patrzyłem na drzewo, nie wzruszone naszymi emocjami a jednocześnie przyjazne i gotowe podzielić się z nami czymś, czego potrzebowaliśmy tak bardzo. Otoczyliśmy nasze drzewo jak się otacza źródło, gotowi i niepewni...
Rysiek podszedł bliżej do pnia, stanął krok od drzewa i
wziął zamach siekierą... Wstrzymaliśmy oddech a kilka osób jęknęło w
przeczuciu bólu. Ale nie uderzył. Opuścił siekierę. Chwila ta trwała z
dziesięć sekund a potem podniósł siekierę jeszcze raz i uderzył szybko i
mocno. Siekiera wypadła mu z rąk a on przywarł ustami do miejsca, gdzie
ostrze weszło w ciało drzewa odsłaniając jasnożółty miąższ. Objął
drzewo rękami i spijając sok z rany trwał tak chwilę... Potem odstąpił w
tył kilka kroków a my, zamroczeni tym co się stało, jak zahipnotyzowani,
podchodziliśmy po kolei aby uściskać i pożegnać drzewo, zawierając z nim
przymierze.
My, jak zahipnotyzowani, podchodziliśmy po kolei
aby uściskać i pożegnać drzewo, zawierając z nim przymierze.
(fot. Andrzej Kobos)
Długo nie mogłem podnieść wzroku aby ogarnąć spojrzeniem stojących obok mnie ludzi. Niektórzy mieli łzy w oczach, próbowali coś mówić, śpiewać, szeptać do siebie i do drzewa jakieś słowa... Wszystko to, wchłaniane w lekki poszum gałęzi tworzyło wypływającą zewsząd i przenikająca nas na wskroś czułość dziwną i wdzięczność i odrodzoną na nowo więź między nami, między drzewem, lasem. I było tak, jakby unosiła nas fala, kołysząc i mrucząc coś odwiecznego. Chwyciliśmy się za ręce i trwaliśmy tak śpiewając bez słów i błogosławiąc dany nam dar przeżywania tej chwili.
A potem wyszliśmy z polany jak się wychodzi z kościoła,
zostawiając drzewo nieporuszone, obecne tam od stu lat i trwające w tym samym
miejscu na zawsze. Drzewo, wrośnięte mocno w ziemię, dygocące głosami ludzi
i zwierząt, szumiące odwieczną pieśń życia.
Jan Mamos
Autor był uczestnikiem stażu parateatralnego w Brzezince niedaleko Wrocławia, w marcu 1975 roku. Prowadzącym staż był Ryszard Cieślak, współautorem Jacek Zmysłowski [2].
W obawie przed nieudolnością słów oraz fałszywością
pamięci a także z szacunku dla Jerzego Grotowskiego, autor zdecydował
opublikować tylko ten jeden tekst związany z jego udziałem w pracach Teatru
Laboratorium. (JM)
- Przypisy:
- Ryszard Cieślak urodził się 9 marca1937 r. w Kaliszu. W
latach 1957-1961 studiował w PWST im. Solskiego w Krakowie. W 1961 r.
rozpoczął pracę w Teatrze 13 Rzędów w Opolu. Okres współpracy z Teatrem
(1961-1984) obejmował następujące spektakle (wszystkie w reżyserii Jerzego
Grotowskiego): Kordian (1962), Akropolis (1962), Tragiczne dzieje doktora Fausta
(1963), Studium o Hamlecie (1964), Ksiażę Niezłomny (1965 - rola tytułowa,
którą zdobył światowy rozgłos), Apocalypsis cum figuris (1968, 1969,
spektakl współreżyserowany z Jerzym Grotowskim; główna rola - Ciemny. Za
Księcia Niezłomnego i Ciemnego został uhonorowany tytułem
"najwybitniejszego aktora off-Broadway '69"), Thanatos polski ('81,
samodzielna reżyseria).
Był jednym z inicjatorów przedsięwzięć parateatralnych w Teatrze Laboratorium, m.in.: "Special Project" i "Drzewa Ludzi". Prowadził staże parateatralne w kraju i za granicą. Po rozwiązaniu Teatru Laboratorium w 1984 roku podjął współpracę z Peterem Brookiem i jego Centre Internacionale de Recherche Theatrale w Paryżu jako wykonawca roli niewidomego króla Dhritarastry w teatralnej, a później filmowej i telewizyjnej wersji Mahabharaty. W okresie samodzielnej pracy twórczej reżyserował za granicą spektakle: Aleph (Włochy), Vargtid (Dania), Noche obscura (Hiszpania), a także Peer Gynt (Dania, wg Ibsena) oraz Mój biedny Fiedia (Francja), oparty na powieściach Dostojewskiego i wspomnieniach Anny Dostojewskiej.
W ostatnich latach życia, po zakończeniu współpracy z Peterem Brookiem, pracował jako wykładowca na zaproszenie Tisch School of the Arts Uniwersytetu Nowojorskiego, gdzie zrealizował swój ostatni spektakl Popielec (na podstawie dramatu Maksyma Gorkiego Na dnie). Zajęcia w ramach tego spektaklu prowadził z grupa studentów w Experimental Theatre Wing. Zmarł 15 czerwca 1990 roku w Houston, TX.
Opracowała Agnieszka Cieślak
(powrót)
- Współautorem "Special Project" był Jacek Zmysłowski. Był współodpowiedzialny
za część "szałasową" z płonącym miodem, śpiewaniem,
przekazywaniem ognia w "wigilię" zakończenia stażu w Brzezince.
Jacek Maria Zmysłowski, urodził się 3 maja 1953 roku w Warszawie. W 1971 ukończył Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Batorego w Warszawie, a następnie podjął studia na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. W czerwcu 1973 znalazł się wśród osób zaproszonych przez Jerzego Grotowskiego na spotkanie w bazie terenowej Teatru Laboratorium w Brzezince pod Wrocławiem - które to spotkanie, trwające trzy dni i trzy noce, zyskało później nazwę roboczą pierwszego "Święta", zaś jeszcze później określano je jako pierwszy "Special Project". Od 2 stycznia 1974 został zatrudniony w Teatrze Laboratorium jako pracownik artystyczny (współrealizator pracy artystycznej - ze szczególnym uwzględnieniem poszukiwań parateatralnych). We Wrocławiu też kontynuował swoje studia polonistyczne. Od 2 stycznia 1975 roku zostały mu powierzone obowiązki kierownika Laboratorium Teatrologicznego. W tymże roku występował jako komisarz wystawy poświęconej historii Teatru Laboratorium, otwartej 10 czerwca w Sali Poselskiej Zamku Królewskiego w Warszawie, zaś w ramach Uniwersytetu Poszukiwań Teatru Narodów prowadził przedsięwzięcia zwane "Ulami": 27 czerwca (ok. 170 osób), 28 czerwca (ok. 120 osób) oraz 6 lipca (wraz z Włodzimierzem Staniewskim, ok. 90 osób), a także jednofazowe realizacje "Special Project" w Brzezince (w ramach Uniwersytetu Poszukiwań) - noce z 19 na 20 czerwca i z 3 na 4 lipca; był współprowadzącym (wraz z Ryszardem Cieślakiem) staże "Special Project" w ramach La Biennale di Venezia (7-21 listopada 1975). W 1976 był bezpośrednio odpowiedzialny za realizację artystyczną "Przedsięwzięcia Góra" (a także za przyjmowanie zgłoszeń przyszłych uczestników) oraz planowanego przedsięwzięcia "Podróż na Wschód". Został także liderem cyklicznego przedsięwzięcia parateatralnego, początkowo nazywanego "Nocne Czuwania", a później po prostu "Czuwania" (jedno z takich przedsięwzięć, zrealizowane w Mediolanie, zyskało swoją dokumentację filmową: "The Vigil", film zrealizowany przez Mercedes Gregory w ramach "Manhattan Project"). W 1979 roku został mianowany kierownikiem artystycznym "Przedsięwzięcia Ziemia". W latach 1979-1981 prowadził cykl stażów parateatralnych w ramach "Manhattan Project" and Atlas Theatre Co., Inc. Zmarł przedwcześnie 4 lutego 1982 roku w nowojorskiej klinice, chory na nieuleczalną postać raka układu limfatycznego.
Opracował Bruno Chojak
(powrót)
