POWROT DO JASKINI CHAUVET (IV)
ANDRZEJ M. KOBOS
(na podstawie ksiazki: CHAUVET CAVE. The Art of Earliest Times [1])
- Horse Sector
W prawo, tj. na polnocny-wschod, ze Skull Chamber, prowadzi przejscie do waskiej, koncowej czesci jaskini, gdzie na scianach kilku galerii i komor najlepiej zachowaly sie rysunki – najbardziej spektakularne ze znanych w swiecie jaskiniowych malowidel.
W lewo od przejscia do Megaloceros Gallery, ok. 190 m od poczatku jaskini, zostala narysowana grupa okolo 50 zwierzat. Te rysunki na jasnej skale musial widziec juz z odleglosci 30 metrow kazdy, kto przechodzil w kierunku konca jaskini ze Skull Chamber lub do Crosshatching Gallery albo w kierunku End Chamber. Bylo to jakby kuszace zaproszenie do skierowania sie w lewo.
Naskalne rysunki w tym sektorze, prawie wszystkie w czarnym
kolorze wegla drzewnego, tworza tryptyk rozciagajacy sie na dlugosci 15
metrow.
Horse Sector; widok ogolny.
Tryptyk ten mozna go rozdzielic na trzy panele, odpowiadajace morfologii sciany (od prawej do lewej): Reindeer Panel, Alcove of the Lions i Panel of the Horses. Ten symetryczny efekt byl niewatpliwie zamierzony przez autora(ow). Na podlozu w tym sektorze nie znaleziono zadnych pozostalosci, np. wegla drzewnego, barwnikow lub narzedzi, zapewne dlatego, ze podczas ulewnych wiosennych deszczy (jak zaobserwowano w roku 1999) pojawia sie w tym miejscu woda, ktora przez tysiaclecia splukala i utwardzila podloze. Umozliwilo to teraz dostep badaczy do samej sciany przy Panelu Koni i w Alkowie Lwow i stad dokladne zbadanie malowidel.
Monumentalna kompozycja rozpoczyna sie od prawej czarnym
rysunkiem wielkiego nosorozca z dlugim rogiem zadartym w gore i w tyl.
Jakby wychodzil on z zalamania skaly na rogu Megaloceros Gallery.
Samica nosorozca, pomiedzy Panel of the Horces a Megaloceros Gallery.
Na lewo, na stalaktycie widac otarcia pochodni; ktos przechodzil w odleglosci ok. 1 m od sciany. Jest to poczatek Reindeer Panel, ktory przedstawia 13 zwierzat.
Lewa czesc Reindeer Panel.
U gory na lewo wymazany zostal wizerunek jakiegos zwierzecia, dalej na prawo widac biegnacego renifera (ma nogi rozmazane u dolu dla oddania wrazenia galopu), glowe konia i innego renifera biegnacego w przeciwnym kierunku. W centrum panelu narysowo dwa renifery (rozpoznawalne po ksztalcie rogow) zwrocone w przeciwnych kierunkach. Na prawo od nich, u gory przedstawiony jest bizon o tulowiu raczej konskim, na lewo u gory tur, a u dolu inny renifer, z czerwona smuga z tylu.
W ciasnej Alcove of the Lions, na prawej scianie widac rysunek
tura, ktorego tylna czesc nalozona zostala na glowe konia i na lwa.
Obok jest bizon o osmiu nogach, byc moze dla oddania wrazenia pedu. Na
lewej scianie Alcove of the Lions narysowana jest para lwow nalozonych na siebie, jeden kucajacy a drugi
wyciagajacy szyje z czerwonymi smugami. Gorny, samica z opuszczonymi wargami, wyglada groznie.
Samica lwa w Alcove of the Lions w Horse Sector.
Dalej, cztery konie o roznym stopniu wykonczenia rysunku. Jeden, byc moze najpiekniejszy, zdaje sie byc nalozony na tulow lwa i stanowi ciagle przejscie do Panelu Koni.
Panel of the Horses.
Kon w Alcove of the Lions w Horse Sector.
Na lewo narysowany jest inny tur, lew, kon i byc moze megaloceros.
W Panelu Koni rozpoznawalne wizerunki dwudziestu zwierzat zgromadzone sa na powierzchni 4 m2; wiekszosc zwroconych jest w lewo, w kierunku Skull Chamber. Znakomity stan rysunkow z wyraznymi sladami nalozenia jeden na drugi, pozwolil na probe rekonstrukcji kolejnosci ich narysowania. Podloze ze skaly wapiennej, rozlozonej chemicznie i bakteryjnie do glebokosci kilku milimetrow, umozliwilo rysowanie i nadawanie gradacji odcieni czerni, brazu i szarosci przez rozprowadzenie czarnego wegla drzewnego i gliniastej, czerwonej ochry. Takie rozprowadzanie i cieniowanie (stumping) widac dobrze na rysunkach glow koni. Wykorzystywano przy tym rozne stopnie zdrapywania powierzchni skaly: od warstwy brazowej, poprzez szara, do bialego, nie rozlozonego podloza.
Z pierwszej fazy wydrapywanych rysunkow w gornej czesci
Panelu Koni pozostaly ryt nosorozca i mamuta. W drugiej fazie wytarto srodkowa
powierzchnie panelu, scierajac rowniez wczesniejsze ryty i wyzlobienia
od pazurow niedzwiedzi. W trzeciej fazie, w dolnej czesci panelu narysowano
dwa walczace nosorozce. Widz siedzacy na podlozu ma ich najmniej
znieksztalcony obraz. Z tej tez zapewne pozycji namalowal je artysta.
Kalkowanie zdjete z rysunku walki nosorozcow w Horse Sector.
W sztuce paleolitycznej jest to niezwykly rysunek, gdyz jest narracyjny: przedstawia konkretne zdarzenie walki nosorozcow – jedyne znane w prehistorycznej sztuce przedstawienie walki tych zwierzat. Mogla to zreszta nie byc walka samcow, lecz wstep do kopulacji pary. Oba typy zachowan znane sa u wspolczesnych afrykanskich nosorozcow, a na rysunku brak jest cech plciowych. Lewy nosororozec ma na tulowiu szarobrazowy poprzeczny pas, narysowany technika wcierania, charakterystyczny dla rysunkow nosororozcow z Jaskini Chauvet.
W czwartej fazie chronologii panelu w lewym gornym rogu
narysowano tury, identyczne w eleganckiej, delikatnej konwencji graficznej. Srodkowy z
trzech narysowany zostal ostatni.
Tury w lewej gornej czesci Horse Sector.
W ostatniej fazie, na wysokosci zasiegu reki, narysowano cztery konie ograniczone do glow i linii grzbietowych o rozmaitej kompletnosci.
Konie w Alcove of the Lions w Horse Sector.
Niezwykle jest to, ze glowy i grzywy koni (szczegolnie w Alcove of the Lions) zawieraja liczne detale ukazane ze wspolczesna plastycznoscia i wrecz wyrazem twarzy poszczegolnych zwierzat. Widac ruch glow, a nawet rozny wiek koni, najnizszy zdaje sie byc najmlodszy.
Konie w Alcove of the Lions w Horse Sector.
Jednolitosc stylu swiadczy o tym, ze zostaly narysowane przez jednego artyste, ktory 30,000 lat temu dazyl do zharmonizowanej kompozycji, co jest przeciez typowe dla wspolczesnej nam sztuki.
- Megaloceros Gallery
Megaloceros Gallery, we wschodniej odnodze jaskini, prowadzi z Hillaire Chamber do koncowej End Chamber. Dwie ukosne sciany lacza sie w sklepienie, podloze opada dosyc stromo. Czarne malowidla znajduja sie w dwoch panelach przy obu krancach galerii, zas ryty naskalne przy wejsciu i w centrum. Reszta dosc gladkich scian pozostawiona jest, jakby celowo, bez dekoracji. Megaloceros Gallery jest jedynym miejscem w jaskini, gdzie zachowaly sie slady ludzkiej dzialalnosci zwiazane wprost ze sztuka nascienna. Na poziomie ostatniego tarasu, w korytarzu znajduja sie pozostalosci palenisk (datowane na ponad 30,000 BP), niegdys zapalanych i podtrzymywanych dla produkcji wegla drzewnego uzywanego do rysowania dekoracji, oraz osmolone sciany. W alkowach, male stosy wegla drzewnego wprost pod rysunkami zdaja sie byc dawnym zapasem "barwiacego" materialu. Swiezosc tych pozostalosci robi wrazenie naglego odejscia na zawsze aurignacianskich artystow. Jezeli rzeczywiscie bylo nagle, to czym spowodowane? Trudno sobie wyobrazic nagla inwazje jaskini przez inne plemiona czy niedzwiedzie jaskiniowe.
U wejscia do Megaloceros Gallery znajduje sie rysunek dwoch malych nosorozcow, z
ktorych jeden jest kompletny. Na prawej scianie galerii znajduje sie rysunek
megaloceros (zwierze podobne do jelenia, o malej glowie, gietkiej, krotkiej
szyi w ksztalcie polksiezyca, wychodzacej z garbu na na przodzie grzbietu;
wymarle okolo 10,000 lat temu) oraz nosorozca; oba w pozycjach niemal pionowych.
Nad nimi sa rysunki jakby linii grzbietowych dwoch mamutow. Panel ten nosi
wyrazne slady celowego zdrapywania wyzlobien od pazurow niedzwiedzi.
Megaloceros i pionowy zarys nosorozca (z lewej) w Megaloceros Gallery.
W panelu na srodkowej scianie wyryte sa trzy wyrazne trojkaty pubiczne z rozszczepieniem pochwy – podobne do dwoch innych, wyrysowanych dalej w End Chamber. Ostatni (przed wejsciem do End Chamber) Panel of the Rhineceroses przedstawia najwieksza liczbe zwierzat a rysunki sa wysokiej jakosci. Cztery nosorozce sa wyryte lub wymalowane. Wyryty maly nosorozec ma wyrazny, szeroki pas przechodzacy przez grzbiet i brzuch. Ostatni narysowany nosorozec jest najwiekszy, choc ograniczony do gornej czesci ciala. Naprzeciw, na nawisie skalnym narysowany jest koziol z ogromnymi rogami, ktory dominuje ten panel.
Koziol w Megaloceros Gallery.
Na lewej scianie narysowana jest grupa zwierzat: szesc koni, dwa bizony i megaloceros, a takze dwa male nosorozce.
Jeden z koni, narysowany nad zachowanym paleniskem,
przedstawiony jest inaczej, niz konie w Horse Panel: o podwojnej grzywie, pelny dynamiki, jakby w
ruchu. Przypomina pozniejsze o 15,000 lat konie z Lascaux.
Dynamiczny jest rowniez bizon; megaloceros jest za to statyczny.
Kon nad paleniskiem w Megaloceros Gallery.
Megaloceros Gallery w sumie zawiera 24 wizerunki zwierzat, glownie nosorozcow (10) i stanowi polaczenie miedzy dwoma najbardziej widowiskowymi kompozycjami naskalnymi w Jaskinii Chauvet: Panel of the Horses i rysunkami na lewej scianie End Chamber. Tu tez zachowaly sie jedyne "techniczne" pozostalosci po intensywnej dzialalnosci artystycznej w Jaskini Chauvet 30,000 lat temu.
 |
 |
- Zrodla:
- Chauvet Cave. The Art of Earliest Times. Directed by Jean
Clottes. Translated by Paul G. Bahn. The University of Utah Press, Salt Lake
City, 2003.
- Jean-Marie Chauvet, Éliette Brunel Deschamps, Christian Hillaire (Epilogue by Jean Clottes;
Foreword by Paul G. Bahn): Dawn of Art : The Chauvet Cave. The Oldest Known Paintings in the World.
Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1996.
- André Leroi-Gourhan: Treasures of Prehistoric Art. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1967.
