POWRÓT DO JASKINI CHAUVET (III)
ANDRZEJ M. KOBOS
(na podstawie książki: CHAUVET CAVE. The Art of Earliest Times [1])
- Hillaire Chamber
Pierwsza z tych komór, Hillaire Chamber, nawet orograficznie jest niezwykła, bo w jej centrum znajduje się w podłożu duża zapaść o średnicy 10 m i głębokości 4 m. Zapewne jest ona późniejsza niż ryty, bo wszystkie one umieszczone są powyżej niej. Ściany i sklepienie mają liczne, niezwykle spektakularne występy, nawisy, itd. Ich powierzchnie są gładkie i czasami naturalnie pokryte jasnobrązową, porowatą gliną W wielu miejscach wapień, zwietrzały do głębokości kilku milimetrów, "tłusty" i doskonale biały, znakomicie nadawał się do "malarskiej pracy" rylcem lub tylko palcem. Dlatego Hillaire Gallery ma przede wszystkim tak wydrapane czy wymazane ryty na łatwo dostępnych fragmentach ścian. Te ścienne ryty rozłożone są na poziomie ludzkiego oka w sektorach na lewej ścianie i osi komory. W sektorze na lewej ścianie dostrzeżono 28 rytów zwierząt. W długim na 6 m Panel of the Rhinoceroses (Nosorożców), na czterech płaszczyznach ostrzowatych nawisów znajduje 12 zwierząt, niekiedy nałożonych jedne na drugie: na pierwszej splątane mamuty; na drugiej przeplecione z sobą tur, niedźwiedź i mamut; na trzeciej cztery oddzielne nosorożce, na czwartej duży nosorożec, ze śladami "pasa" na tułowiu, typowego dla nosorożców z Jaskini Chauvet.
Nosorożec "wychodzący ze skały", wyrytowany w warstwie powierzchniowej ściany nad rozpadliną w Hillaire Chamber.
Nad rozpadliną w podłożu, Panel of the Engraved Horse, (długości 6 m) przestawia 13 zwierząt i jest jeszcze bardziej skomplikowany przez nałożenia na siebie wizerunków zwierząt. Artysta wykorzystał zarówno warstwę gliny jak i zwietrzały wapień. Ryt jest świetnie zachowany, można nawet rozpoznać kierunek ruchu palca mażącego w glinie. Uderza wspaniały ryt konia i dwóch mamutów idących w parze za koniem. Na lewo od konia jest wymazana (lub zamazana) duża powierzchnia. Wcześniej mogły tu być bizony.
Panel of the Engraved Horse (prawa część), wyrytowany w warstwie powierzchniowej w Hillaire Chamber.
Widać jak ryt został nałożony na zadrapania ściany pazurami niedźwiedzi.
Na 10-metrowym panelu w sektorze II, wzdłuż osi komory, rozpoznano 16 zwierząt, w większości mamuty. Najbardziej uderzający jest palcowy ryt dużej sowy z wysokimi uszami. Jest on niezwykły ponieważ głowa sowy przedstawiona jest od przodu ("twarz"), a korpus od tyłu (skrzydła i pióra).
Palcowy ryt sowy w Hillaire Chamber.
Na panelu w przejściu do Megaloceros Gallery przedstawiony jest niekompletny niedźwiedź techniką wcierania (stumping) węgla drzewnego. Jest to jeden z nielicznych czarnych rysunków w tym rejonie jaskini.
Zamierzony wydaje się być rozkład kolorów rysunków w
jaskini. Część przednia (południowa) jaskini zawiera rysunki przeważnie czerwone
(ochrą), część środkowa białe (uzyskane techniką wymazywania gliny na
podłożu wapiennym), a najdalsza część, północna – czarne, naniesione
techniką rozprowadzania i wcierania węgla drzewnego.
- Skull Chamber
Skull Chamber, do której przechodzi się po obejściu rozpadliny w Hillaire Chamber, ma niskie sklepienie przy wejściu, a jej lewa ściana zasłonięta jest masą skalną, nazwaną Big Blocks. Osadziły się na nich stalagmity. Na sklepieniu nad nimi, w warstwie powierzchniowej narysowany jest palcem mamut; ktoś musiał wspiąć się na te Big Blocks. Na środku Skull Chamber, na krawędzi płaskiej powierzchni dużego i dość regularnego w trapezoidalnym kształcie kamiennego bloku, który najwyraźniej odpadł był ze sklepienia, celowo ustawiona została przez ludzi owa słynna już czaszka niedźwiedzia.
Czaszka niedźwiedzia ustawiona celowo na bloku skalnym oderwanym od sklepienia w Skull Chamber.
Na prawej ścianie narysowana jest głowa bizona i trzy mamuty, w czarnym kolorze. Na nawisie jest narysowany na czarno renifer. Pokryty jest plątaniną linii wymazanych palcami w rozkładającym się wapieniu. Można z nich wydedukować głowę konia i profil mamuta. Na dużym nawisie wydrapane są trzy splątane mamuty patrzące na siebie. Plątanina zdaje się oddawać dynamikę zwierząt. Dalej, na lewej ścianie jest dobrze zachowany, bardzo rzadki w jaskiniach (jeden z dwóch w Jaskini Chauvet) rysunek wołu piżmowego, rozpoznawalny po rogach skierowanych w dół. Drugi wół piżmowy narysowany jest w End Chamber na tylnej części nawisu z "Czarownikiem".
Rysunek wołu piżmowego w Skull Chamber.
Skull Chamber przypomina jakby amfiteatr z rzędami z szarej gliny wzdłuż ścian. Same ściany noszą liczne ślady niedźwiedzich pazurów.
- Crosshatching Gallery
Skull Gallery przechodzi przez dwa wysokie stopnie w ostatnią w prawym ciągu Crosshatching Gallery. Na końcu galerii, pochyłe sklepienie prawie sięga podłoża. Na tym sklepieniu, pokrytym żółtą, pomarszczona, jakby robaczywą warstwą chemicznie rozłożonej skały, znajduje się jedyny tutaj dekoracyjny panel. Tak, jakby ktoś, klęcząc lub kucając, na tej jedynej tu płaskiej powierzchni chciał naznaczyć koniec jaskini. Używając jednego lub dwóch złączonych palców, prehistoryczny artysta wytarł tutaj dużego konia (130 x 70 cm). Zadziwia bezbłędność rysunku, tym bardziej, że na tym podłożu i tą techniką żadnego błędu nie można było usunąć.
Koń wyryty w Crosshatching Gallery.
Obok konia i pod nim zakreślone są, już schematycznie – kilkoma tylko liniami – mamuty. Ryty te, jako jedyne, odbiegają stylem od innych i być może zostały wykonane w końcowym okresie pobytu ludzi Jaskini Chauvet, już w okresie Gravetian. Od tego rysunku, składającego się jakby z oddzielnych, przecinających się kresek, pochodzi nazwa tej galerii.
 |
 |
- Źródła:
- Chauvet Cave. The Art of Earliest Times. Directed by Jean
Clottes. Translated by Paul G. Bahn. The University of Utah Press, Salt Lake
City, 2003.
- Jean-Marie Chauvet, Eliette Brunel Deschamps, Christian Hillaire (Epilogue by Jean Clottes;
Foreword by Paul G. Bahn): Dawn of Art : The Chauvet Cave. The Oldest Known Paintings in the World.
Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1996.
- André Leroi-Gourhan: Treasures of Prehistoric Art. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1967.
