POWROT DO JASKINI CHAUVET (II)
ANDRZEJ M. KOBOS
(na podstawie ksiazki: CHAUVET CAVE. The Art of Earliest Times [1])
- Rysunki (malowidla) w Jaskini Chauvet
Dotychczasowa wiedza o rysunkach naskalnych w Jaskini Chauvet jest ciagle niepelna, nawet po badaniach przeprowadzonych przez zespol Clottes'a. Glowna przyczyna tego jest ograniczony dostep do scian, czesto celowo, by nie naruszyc prehistorycznego srodowiska. Pewne panele rysunkow, jak w Alcove of the Bears, Brunel Chamber, Panel of the Signs, Panel of the Small Bear, Panel of the Horses i wejscie do Megaloceros Gallery zostaly zbadane tak dokladnie, jak pozwalaja na to wspolczesne techniki badania scian i fotografowania z ukosnym oswietleniem. Panel of the Panther i Panel of the Hands zostaly zbadane rowniez tylko z odleglosci metodami fotograficznymi. Inne panele, szczegolnie w End Chamber, zostaly opisane tylko z odleglosci. Pomimo tych ograniczen sporzadzony zostal dobry i w miare pelny przeglad niezwyklej sztuki na scianach Jaskini Chauvet, chociaz bez watpienia przyszle badania i przyszle techniki przyniosa nowe odkrycia. Ponizej omawiamy tylko najbardziej uderzajace rysunki w Jaskini Chauvet.
Na scianach Jaskini Chauvet znaleziono dotad wizerunki okolo 420 zwierzat, zapewne narysowanych i rozmieszczonych nie w sposob przypadkowy. Wsrod nich znajduje sie 65 nosorozcow, 71 drapieznych kotow (glownie lwow), 15 niedzwiedzi, 66 mamutow, 31 bizonow, 10 turow, 20 kozlow, 25 "jeleniowatych" (reniferow, jeleni i wymarlych megaloceros), 34 konie (o stylistycznie zroznicowanym przedstawieniu), 2 woly pizmowe oraz 78 nierozpoznanych zwierzat. Znaleziono rowniez wiele duzych czerwonych kropek, slady dloni, piec znakow pubicznych i jeden rysunek zwierzeco-ludzkiego tworu.
(Te same rysunki, reprodukowane tutaj z fotografii roznia
sie nieco miedzy soba ksztaltem zwierzat z powodu roznego kata i
perspektywy fotografowania oraz znieksztalcen rzutowania wynikajacych z trojwymiarowosci
powierzchni skal, na ktorej zostaly narysowane. Fotografie w tym tekscie
bardziej koncentruja sie na szczegolach rysunkow, niz na widokach
zbiorczych, ogolnych.)
- Entrance Chamber
Obecna Entrance Chamber byla rowniez wejsciem do jaskini w czasach prehistorycznych, chociaz pierwotny zewnetrzny otwor wejsciowy (ponizej obecnego), zostal zasypany piargiem. Dwa przejscia z Entrance Chamber prowadza do Brunel Chamber: jedno jest zbyt waskie do przecisniecia sie przez piarg, drugie jest bezposrednie. Trzecie wejscie, najwieksze, prowadzi do Chamber of the Bear Hollows. Jedynym malowidlem w tej ostatniej jest duza czerwona kropka, na lewej scianie, 80 m od wejscia. Przy wejsciu do Cactus Gallery namalowana jest "stylizowana", niekompletna, czerwona glowa nosorozca, jakby znakujaca to wejscie.
Przejscie do Morel Chamber z Brunel Chamber jest trudne i
wymaga czolgania sie. Tak samo wygladalo ono w czasach prehistorycznych.
Sladami pobytu czlowieka tam sa czarne znaki i smugi, prawdopodobnie od
pochodni, oraz seria pieciu czerwonych kropek na sklepieniu komory.
Wyzlobione w skale linie, nalozone na slady pazurow niedzwiedzi moga
byc czescia wizerunku mamuta. Byc moze wczesniej, niedzwiedzie mialy
tam dostep innym przejsciem, albo Morel Chamber byla niegdys czescia
przyleglej, zasypanej pozniej drugiej jaskini.
- Brunel Chamber
Brunel Chamber, na prawo od Entrance Chamber, ma na podlozu doslownie chaotyczna platanine skamienielin.
Brunel Chamber (fragment).
Na filarze, przy wejsciu z Brunel Chamber do Chamber of the Bear Hollows znajduje duzy Panel of the Red Dots, nakladanych dlonia, rozmytych wilgocia i przeciagami. Mogl to byc kiedys stylizowany wizerunek glowy jakiegos zwierzecia (bizona lub niedzwiedzia?).
Panel of the Red Dots w Brunel Chamber.
Na prawo od kropek znajduje sie "snopek" czerwonych linii. Ponad caloscia znajduja sie dwie linie w ksztalcie krzyza. Nic dziwnego, ze nazwano ten panel Sacred Heart Panel.
Sacred Heart Panel w Brunel Chamber.
Na masie formacji slagmitowej znajduja sie, jakby wchloniete przez formacje kalcytu, resztki duzego czerwonego rysunku mamuta. Na polnocnej scianie Brunel Chamber jest tez Panel of the Dominoes z resztkami rysunkow nieokreslonych zwierzat i kropkami. Obok znajduje sie Alcove of the Yellow Horses, z glowami trzech koni narysowanymi na zolto (jedna jest szczegolnie wyrazna).
Glowy zoltych koni i czerwone znaki w Alcove of the Yellow Horses w Brunel Chamber.
W porownaniu z czarnymi konmi w glebi jaskini, rysunki te sa prymitywne. Najciekawsze sa jednak towarzyszace koniom czerwone kropki. To tutaj teraz odkryto technike malowania takich kropek przez odcisk wnetrza dloni pokolorowanej ochra (tj. tlenkami zelaza, glownie hematytem, z gliniastego podloza).
Panel of the Dotted Animal w Brunel Chamber.
W Brunel Chamber, kropek, bedacych odciskiem dloni pokrytych ochra, pogrupowanych w panele, jest prawie 420 (z ok. 500 w calej Jaskini Chauvet). W jakims sensie, tamci artysci przestaja byc anonimowi po 30,000 lat.
Jedna z kropek jest odciskiem pelnej prawej dloni ze zlaczonymi palcami. Wszystkie kropki w Panel of the Dominoes zostaly wykonane ta sama dlonia. Mozna nawet odtworzyc ruch i kierunek dloni. Naprzeciw, na wschodniej scianie, znajduje sie Panel of the Dotted Animal, zbior licznych, duzych kropek, ukladajacy sie w ksztalt nieokreslonego zwierzecia. Tworca tych kropek byl jednak ktos inny, niz w Alcove of the Yellow Horse; najprawdopodobniej byl to poteznie zbudowany mezczyzna.
Nad wneka w skale znajduje sie czerwony, pionowy znak
przypominajacy maczuge, podobny do tych wystepujacych w innych jaskiniach ze
znacznie pozniejszego okresu Magdalenian.
Znak w ksztalcie maczugi w Brunel Chamber.
Z Brunel Chamber mozna wejsc do Loggia of the Red Deer, z niekompletnym rysunkiem duzego jelenia, i do Recess of the Bears. W scianie "rotundy" Recess of the Bears narysowane sa na czerwono trzy niedzwiedzie, dwa z nich wyraznie. Jeden z nich jest kompletnym wizerunkiem zwierzecia, drugi tylko przednia jego czescia. Pionowe niemal czola tych zwierzat wskazuja, ze sa to niedzwiedzie jaskiniowe. Kontury sciany zostaly wykorzystane dla nadania rysunkowi objetosci i plastycznosci. Zwierzeta sprawiawia uderzajace wrazenie jakby wychodzily z kryjowki w skale – efekt czesto widziany w glebi jaskini.
Jeden z niedzwiedzi w Recess of the Bears.
- Chamber of the Bear Hollows & Cactus Gallery
Chamber of the Bear Hollows ma bardzo niewiele malowidel. Z jakichs wzgledow, aurignacianscy artysci nie udekorowali jej, niewatpliwie celowo z jakichs nieznanych powodow.
Przy wejsciu do Cactus Gallery z Chamber of the Bear Hollows na
niewielkim nawisie znajduje sie czerwony rysunek malego mamuta, patrzacego
w tyl.
Mamut na nawisie skalnym przy wejsciu do Cactus Gallery.
(Byl to pierwszy rysunek odkryty w Jaskini Chauvet.)
Wewnatrz Cactus Gallery na prawej scianie, na wysokosci 4 m znajduje sie zerodowany czerwony rysunek najprawdopodobniej malego niedzwiedzia. Jest oczywiste, ze celowo zostal narysowany w tak izolowanym i niedostepnym miejcu. Artysta musial wspiac sie na wystepy skalne ponizej tego rysunku. Ktos musial mu pomagac, oswietlajac i podajac farbe (ochre). Na przeciwleglej scianie, w panelu czerwonych malowidel, widnieje doprawdy piekna glowa niedzwiedzia jaskiniowego bardzo przypominajaca jednego z Recess of the Bears. Autor rysunkow niedzwiedzi w Recess of the Bears w Brunel Chamber i w Cactus Gallery byl zapewne ten sam.
Jeden z niedzwiedzi w Panel the Red Bears w Cactus Gallery.
Na lewo, w zaglebieniu sciany znajduje sie bardzo niekompletny, duzy rysunek mamuta. Struktura sciany zostala wykorzystana dla nadania wrazenia objetosci jego tylnej nodze.
- Red Panel Gallery
Chamber of the Bear Hollows przechodzi w prawo w Red Panel Gallery.
Na duzym okapie sklepienia znajduje sie Panther Panel z
czerwonymi rysunkami niewielkiej, cetkowanej pantery i dwoch duzych
niedzwiedzi, pierwszy wyrazniejszy i bardziej szczegolowy, niz drugi
powyzej. Na lewo, na samej krawedzi okapu, widac rysunek niezidenfikowanego
zwierzecia, najwyrazniej z rodziny drapieznych kotow. Kropki na panterze
oraz na glowie i barku niedzwiedzia daja wrazenie futra.
Panther Panel w Red Panel Gallery.
Na czterometrowej stalaktytowej scianie znajduje sie Panel of the Signs. Zawiera zbior czerwonych znakow i jest wprowadzeniem do niemal przyleglego Panel of Hand Prints i Panel of the Red Rhinoceroses. Najbardziej zaskakujace sa tutaj tajemnicze geometryczne znaki przypominajace wielkiego insekta i motyla. (Geometrycznych znakow w Jaskini Chauvet jest niewiele i sa skromne w ksztalcie.)
| 
|
| Geometryczne znaki przypominajace insekty w Red Panel Gallery. | |
Dalej, na bardziej gladkiej i litej scianie znajduje sie Panel of Hand Prints. Znajduja sie na nim odbicia prawych dloni
Odbicia dloni i polkole kropek w Panel of Hand Prints.
i kilku zwierzat z rodziny kotow. Tuz pod tym panelem, kilkanascie (?) kamieni zostalo najwyrazniej zestawionych przez ludzi w trzy sterty. Przeznaczenie tych niewielkich, sztucznych kopczykow pozostaje niewyjasniony.
Kamienie z podloza celowo ustawione w kopczyki pod Panel of Hand Prints.
Nad tym panelem, na podluznej skalnej plycie, znajduje sie doslowny fryz trzech czerwonych nosorozcow i znak przypominajacy pisana litere "w". Ten "pochod" nosorozcow przypomina duzo pozniejszy "pochod" trzech nosorozcow (w przeciwna strone) w Jaskini Rouffignac.
Fryz czerwonych nosorozcow w znak jak litera "w" w Red Panel Gallery.
Obok znajduja sie czerwone kropki i dwa szablony prawej dloni (The Panel of the Hand Stencils) wewnatrz czarnego zarysu grzbietu mamuta.
Czerwony szablon dloni i czesciowy czarny zarys grzbietu mamuta w Red Panel Gallery.
Naprzeciw, w niskiej galerii, jakby w alkowie, znajduja sie male czerwone rysynki kilku zwierzat. Kompletny jest czerwony rysunek malego niedzwiedzia (32 cm x 18 cm), stad i nazwa panelu: The Panel of the Little Bear. Rysunek, choc mniejszy niz inne rysunki niedzwiedzi, wygladem i rechnika przypomina wieksze rysunki niedzwiedzi, ktore omowione tu sa powyzej.
Red Panel Gallery przechodzi w trudno dostepna i wilgotna, slepa Rouzaud Chamber. Ale i tu byli jaskiniowi artysci. Pozostala po nich na scianie czarna linia grzbietowa nierozpoznanego zwierzecia.
Candle Gallery oddziela przednia czesc Jaskini Chauvet
od tylnej, nawet w orograficznym sensie, pewnym progiem podloza. Sklepienie
jest miejscami bardzo niskie, a na podlozu sa liczne, male stalagmity. Sa
one mlode i aktywne, tj. ciagle rosnace. Zapewne byly nieobecne w czasach
prehistorycznych. Od nich pochodzi nazwa CAndle Gallery - Galeria Swiec. Na scianach sa liczne
smugi od pochodni, i tu odkryto male palenisko z resztkami wegla drzewnego i
obudowa z plytek kalcytowych. Ten wegiel drzewny zostal datowany na 26,230 ± 280 BP,
a jedna ze smug pochodni na 26,120 ± 400 BP. Fragment stalagmitowego
podloza zostal przeniesiony przez prehistorycznych ludzi jako wejsciowy
stopien do nastepnej Hillaire Gallery.
Kamienny stopien ustawiony przez Aurignacianow w Hillaire Chamber, przy wejsciu do Candle Gallery.
Mimo obecnosci regularnych i dostepnych scian, w Candle Chamber narysowano tylko, i to z grubsza, glowe mamuta. Candle Gallery jest prawdziwa antechamber do wyjatkowo bogato udekorowanych dalszych komor Jaskini Chauvet.
 |
 |
- Zrodla:
- Chauvet Cave. The Art of Earliest Times. Directed by Jean
Clottes. Translated by Paul G. Bahn. The University of Utah Press, Salt Lake
City, 2003.
- Jean-Marie Chauvet, Éliette Brunel Deschamps, Christian Hillaire (Epilogue by Jean Clottes;
Foreword by Paul G. Bahn): Dawn of Art : The Chauvet Cave. The Oldest Known Paintings in the World.
Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1996.
- André Leroi-Gourhan: Treasures of Prehistoric Art. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1967.
