HALINA BIRENBAUM
Drzewa milczą
|
Drzewa widzą i słyszą wiele Wchłaniają w siebie zakrywają Ale nawet gdy szumią – Milczą
Nie opowiadają o tym czego
Nie mówią
Pną się do światła
I milczą – zawsze milczą
Cieniem tajemniczym otulają
... także w Auschwitz
I uparcie milczały –
A ja
Wpatrywałam się w drzewa
Przekazywałam im oczyma moje pragnienia
Modliłam się o zachowanie śladów
Wielu jak ja spowiadało się tu drzewom
Ich ślady zaginęły zatarte
A drzewa to wszystko widziały słyszały
Nie płakały nad ludzką męką –
Upiły się zapachem palonych ludzi
One ciągle milczą –
Mnie małej dane było przeżyć
O ich niezmiennym milczeniu
Jednak
W ich szumie jednoczę się
Ze światem
W tej podniosłej ciszy drzew 1998 – 2003 |
To był tylko początek
|
W Warszawskim Ghetcie mieliśmy sąsiadkę. Mieszkała w wynajętej kuchni, w mieszkaniu wdowy – dentystki, gdzie i my mieliśmy pokój. Było nas tam cztery rodziny sublokatorów właścicielki mieszkania, sparaliżowanej po bombardowaniu miasta. Kobieta była niska, cicha. Pamiętam jej męża. pracował na przymusowych robotach. Po pewnym czasie widziałam, jak jej brzuch powiększał się. Wszyscy szeptali coś, złościli się na to ośmielenie... A jej mąż chudł i chudł, nogi mu opuchły, zaczął leżeć w łóżku. Zimno i ponuro było w ich mrocznej kuchni, głód dokuczał im straszliwie. Ta mała kobieta kręciła się wśród nas, prosiła o jałmużnę. Jej mąż puchł cały – i tak też jej brzuch... Kiedy dziecko się urodziło – ojciec już nie żył. Ona dalej błagała o pomoc, pukała do drzwi z niemowlęciem w ramionach, owiniętym w szmaty. Maleństwo wrzeszczało. Potem jego płacz osłabł, ścichł. Opuściły go siły – matka nie miała mleka ani co mu dać jeść – i zmarło. Potem ona też znikła, skonała. Powód był ten sam! A wtedy w getcie jeszcze nie było to najgorsze: nie wywozili jeszcze ludzi do komór gazowych na zagładę. Wtedy to był tylko początek... 12 marca 1983 – styczeń 2004 |
Mój Ojciec
|
Ojciec czytał nam wspaniałe pieśni Ze starych ksiąg Wypełniony wzruszeniem i podniosłością Przekazywał nam ich piękno
Wtedy nie rozumiałam ich treści
Ojciec tłumaczył nam znaczenie świąt
Nie bardzo rozumiałam
Ale kochałam wzruszenie Ojca
Gdy bombardowano we Wrześniu Warszawę
Wybiegliśmy na płonącą ulicę
Zapamiętałam jego spojrzenie z Tamtych dni
Pierwszy raz widziałam go płaczącego jak dziecko
Ludzie w getcie puchli z głodu
Kilka teatrów nadal grywało w getcie
Jak można pójść do teatru gdy zwłoki
Ojciec mówił że nie wolno sprzeciwiać się rozkazom
Matka miała przeciwne zdanie –
Ojca posłusznego Bogu i ludziom zabili w Treblince
Ich obraz wyziera z moich oczu wraz z ich męką 24. 08. 2003 |
- Komplety – w Getcie Warszawskim aż do wysiedlenia część młodzieży uczyła się w prywatnych domach w niewielkich grupach, nazywanych kompletami. Była to gettowa forma klas szkolnych, dla tych, którzy nie umierali jeszcze z głodu i których rodzice mogli za ich udział w komplecie zapłacić. (powrót)
Czy mnie widzisz, Mamo?
|
w chwilach wielkiego smutku lub radości ogarnia mnie chęć zapłakać na głos – i zawołać: Mamo, czy Ty mnie widzisz, czy mnie widzisz, Mamo? istnieję, przeżyłam wyrosłam sama, upilnowałam zasad, które mi wpajałaś zbudowałam dom, rodzinę dzieci na świat przyniosłam wnuki, których Ty nie poznałaś... wychowałam synów, przyzwyczaiłam do potraw, które Ty przyrządzałaś i ich smak tak lubiłam! i zawsze, we wszystkich sytuacjach – pytałam samą siebie co Ty powiedziałabyś, Mamo, gdybyś widziała, albo: czy Ty o tym wiesz, czy mnie widzisz, Mamo? prosta zwykła kobieta Matka kochana! chciałam być do Ciebie podobna! dążyłam do tego, Twą postać nosiłam przed sobą jestem mniej od Ciebie odważna i cicha, ale wierna miłości i wszystkiemu, co we mnie wpoiłaś... Ty zostałaś wyrwana z tego świata tak młodo! teraz już jestem od Ciebie starsza jestem babką – czy Ty o tym wiesz? czy Ty to sobie wyobrażasz – czy widzisz to? ale nie tylko stąd wynika moje wzruszenie, które przywraca mi Twoje imię czy wiesz, Mamo, że ukazała się książka, której Ty jesteś bohaterką napisała ją ta mała dziewczynka "Stamtąd" czy Ty ją widzisz, Mamo? Czy ją słyszysz? Tak bardzo chciałam się cieszyć a tu łzy... czy mnie widzisz, Mamo? kwiecień 1983 |
Mój brat Chilek Grynsztejn
|
Dzisiaj są urodziny mojego Brata ale on zginął w Auschwitz, przed czterdziestu laty, w selekcji wyznaczony na lewo – na śmierć. Trudno mi już wierzyć że On w ogóle istniał... Dwudziestoletniego zabrali go do krematorium. Ja wtedy byłam małą dziewczynką, więźniarką w Birkenau. Ledwie pamiętam jak On wyglądał, nie mam nawet Jego fotografii! W moim domu w getcie wszyscy bali się, że mój los będzie najgorszy, że mnie pierwszą przeznaczą na śmierć... Być może mieli rację. Pod wieloma względami zostałam Tam z nimi. Pewnym jest, że nie zdążyłam być dzieckiem. Pokolenia minęłam w straszliwym pędzie, zmieszałam się z żywymi i martwymi Stamtąd. Ja – ta mała niezdara rodziny – dziś potrafię żyć, być Jej godna, czcić Ją, przekazywać Jej obraz, wymawiać Jej imię, pamięć o Nich przekazywać innym. Dziś mój brat mógłby być ojcem, dziadkiem, moje dzieci mogłyby mieć wujka... One nigdy nie widziały twarzy swych bliskich, ale wiedzą od kogo się wywodzą – i pamiętają! Może nie daty ich urodzin i kiedy ich zamordowano, nie pójdą na ich groby, których nie ma nigdzie. Lecz będą Ich opłakiwać, czcić, przypominać, ich zasłyszane imiona – zapamiętają. Mój brat będzie żyć w ich sercach, W postaciach ich dzieci i dzieci ich dzieci. To nie to samo! On został zamordowany młody, w pełni życia. I tego nie da się zwrócić. Dziś data Jego urodzin a Jego tak dawno już nie ma – żadnego po Nim śladu! Wiatry noszą Jego popioły rozproszone i będą je rozwiewać do końca świata i czasu. Czy mnie wolno podpisywać się nowym imieniem, istniejącym, żywym? Czy to jestem ja? Czy ja kiedyś miałam Brata? Przed tak wielu laty? Tak wychodzi według dat, liczb dni, miesięcy... Te wracają co roku, nawiedzają mnie – Bez Najdroższych. 30.11.1982 – 30. 09. 2003 |
Ona tam czekała
|
Ona czekała na mnie tam przy drodze wiedziała, że kiedyś przyjdę odczuję wszystkimi zmysłami matkę swą, piękną i młodą Ona czekała na mnie tam przy drodze na Majdanku naprzeciw baraku "dezynfekcja" – pieców krematorium przybyłam z daleka po czterdziestu latach a Ona stała tu, jak wtedy – mimo swej śmierci jak w ów dzień rozstania: czarnowłosa, niewysoka długi lok zwieszony nad czołem i włosy skręcone w wałek okalający głowę policzki czerwone, oczy wielkie, rozszerzone brakiem snu zęby białe jak perły odsłaniają uśmiech najwspanialszy na kuli ziemskiej – uśmiech matki usiłujący uspokoić dziecko u wrót komory gazowej i pieców do spalania szeroki płaszcz pepito okrywa Jej ciało i mnie w niego wtula, aby w tym piekle w chwili przedostatniej wpoić moc ludzkiego ciepła i promień ukojenia w miejscu, z którego wyjść można było jedynie jako dym z komina przybyłam tutaj znowu z innego kraju, jako dorosła kobieta i ta sama dziewczynka, którą byłam wtedy, którą Ona tak kochała i tak drżała o jej los – wchodząc na żwir tej drogi poczułam obecność Jej postaci biegłam ku Niej ile tchu w piersiach, i, jak wtedy, zatrzymałam się nagle, stanęłam oszalała z bólu i bezradności, pojęłam – oderwali Ją ode mnie i nie będę Jej miała nigdy! Majdanek – dziś uśpione królestwo śmierci razem przywieźli nas tutaj, a teraz stoję sama obejmuję Jej postać, dotykam i tonę w tym bólu, że jestem taka mała i bezradna stoję tutaj znowu naprzeciw komory gazowej i krematorium za późno zgaszonego bezsilna, jak wtedy, choć wolna... usiadłam na tej ziemi przy drodze, rozpłakałam się na głos, do nieprzytomności bez wstydu, bez opanowania i tulę się do cienia mojej Matki trzymam się go wszystkimi siłami zdecydowana wziąć go do domu za morze mimo że właściwie pragnę pozostać tutaj ze swoimi łzami nie wiem, jak wróciłam sama gdy Ona została tam w tej ciszy śmiertelnej byłam zdrętwiała tylko spazm wstrząsał mym ciałem obcy Polak, pracownik muzeum, przeszedł obok mnie ze wzgórza przy drodze zawołał: – "Kogo ci zabili tutaj, że tak rozpaczasz?" nie dostawszy odpowiedzi – odszedł zwrócił się do mnie w języku ludzi żyjących a ja byłam z wizją mojej Matki z Jej cieniem w przestworzach z Jej śmiercią na Majdanku – a może i moją... 30 sierpnia 1986 |
