HALINA BIRENBAUM
Drzewa milcza
|
Drzewa widza i slysza wiele Wchlaniaja w siebie zakrywaja Ale nawet gdy szumia – Milcza
Nie opowiadaja o tym czego
Nie mowia
Pna sie do swiatla
I milcza – zawsze milcza
Cieniem tajemniczym otulaja
... takze w Auschwitz
I uparcie milczaly –
A ja
Wpatrywalam sie w drzewa
Przekazywalam im oczyma moje pragnienia
Modlilam sie o zachowanie sladow
Wielu jak ja spowiadalo sie tu drzewom
Ich slady zaginely zatarte
A drzewa to wszystko widzialy slyszaly
Nie plakaly nad ludzka meka –
Upily sie zapachem palonych ludzi
One ciagle milcza –
Mnie malej dane bylo przezyc
O ich niezmiennym milczeniu
Jednak
W ich szumie jednocze sie
Ze swiatem
W tej podnioslej ciszy drzew 1998 – 2003 |
To byl tylko poczatek
|
W Warszawskim Ghetcie mielismy sasiadke. Mieszkala w wynajetej kuchni, w mieszkaniu wdowy – dentystki, gdzie i my mielismy pokoj. Bylo nas tam cztery rodziny sublokatorow wlascicielki mieszkania, sparalizowanej po bombardowaniu miasta. Kobieta byla niska, cicha. Pamietam jej meza. pracowal na przymusowych robotach. Po pewnym czasie widzialam, jak jej brzuch powiekszal sie. Wszyscy szeptali cos, zloscili sie na to osmielenie... A jej maz chudl i chudl, nogi mu opuchly, zaczal lezec w lozku. Zimno i ponuro bylo w ich mrocznej kuchni, glod dokuczal im straszliwie. Ta mala kobieta krecila sie wsrod nas, prosila o jalmuzne. Jej maz puchl caly – i tak tez jej brzuch... Kiedy dziecko sie urodzilo – ojciec juz nie zyl. Ona dalej blagala o pomoc, pukala do drzwi z niemowleciem w ramionach, owinietym w szmaty. Malenstwo wrzeszczalo. Potem jego placz oslabl, scichl. Opuscily go sily – matka nie miala mleka ani co mu dac jesc – i zmarlo. Potem ona tez znikla, skonala. Powod byl ten sam! A wtedy w getcie jeszcze nie bylo to najgorsze: nie wywozili jeszcze ludzi do komor gazowych na zaglade. Wtedy to byl tylko poczatek... 12 marca 1983 – styczen 2004 |
Moj Ojciec
|
Ojciec czytal nam wspaniale piesni Ze starych ksiag Wypelniony wzruszeniem i podniosloscia Przekazywal nam ich piekno
Wtedy nie rozumialam ich tresci
Ojciec tlumaczyl nam znaczenie swiat
Nie bardzo rozumialam
Ale kochalam wzruszenie Ojca
Gdy bombardowano we Wrzesniu Warszawe
Wybieglismy na plonaca ulice
Zapamietalam jego spojrzenie z Tamtych dni
Pierwszy raz widzialam go placzacego jak dziecko
Ludzie w getcie puchli z glodu
Kilka teatrow nadal grywalo w getcie
Jak mozna pojsc do teatru gdy zwloki
Ojciec mowil ze nie wolno sprzeciwiac sie rozkazom
Matka miala przeciwne zdanie –
Ojca poslusznego Bogu i ludziom zabili w Treblince
Ich obraz wyziera z moich oczu wraz z ich meka 24. 08. 2003 |
- Komplety – w Getcie Warszawskim az do wysiedlenia czesc mlodziezy uczyla sie w prywatnych domach w niewielkich grupach, nazywanych kompletami. Byla to gettowa forma klas szkolnych, dla tych, ktorzy nie umierali jeszcze z glodu i ktorych rodzice mogli za ich udzial w komplecie zaplacic. (powrot)
Czy mnie widzisz, Mamo?
|
w chwilach wielkiego smutku lub radosci ogarnia mnie chec zaplakac na glos – i zawolac: Mamo, czy Ty mnie widzisz, czy mnie widzisz, Mamo? istnieje, przezylam wyroslam sama, upilnowalam zasad, ktore mi wpajalas zbudowalam dom, rodzine dzieci na swiat przynioslam wnuki, ktorych Ty nie poznalas... wychowalam synow, przyzwyczailam do potraw, ktore Ty przyrzadzalas i ich smak tak lubilam! i zawsze, we wszystkich sytuacjach – pytalam sama siebie co Ty powiedzialabys, Mamo, gdybys widziala, albo: czy Ty o tym wiesz, czy mnie widzisz, Mamo? prosta zwykla kobieta Matka kochana! chcialam byc do Ciebie podobna! dazylam do tego, Twa postac nosilam przed soba jestem mniej od Ciebie odwazna i cicha, ale wierna milosci i wszystkiemu, co we mnie wpoilas... Ty zostalas wyrwana z tego swiata tak mlodo! teraz juz jestem od Ciebie starsza jestem babka – czy Ty o tym wiesz? czy Ty to sobie wyobrazasz – czy widzisz to? ale nie tylko stad wynika moje wzruszenie, ktore przywraca mi Twoje imie czy wiesz, Mamo, ze ukazala sie ksiazka, ktorej Ty jestes bohaterka napisala ja ta mala dziewczynka "Stamtad" czy Ty ja widzisz, Mamo? Czy ja slyszysz? Tak bardzo chcialam sie cieszyc a tu lzy... czy mnie widzisz, Mamo? kwiecien 1983 |
Moj brat Chilek Grynsztejn
|
Dzisiaj sa urodziny mojego Brata ale on zginal w Auschwitz, przed czterdziestu laty, w selekcji wyznaczony na lewo – na smierc. Trudno mi juz wierzyc ze On w ogole istnial... Dwudziestoletniego zabrali go do krematorium. Ja wtedy bylam mala dziewczynka, wiezniarka w Birkenau. Ledwie pamietam jak On wygladal, nie mam nawet Jego fotografii! W moim domu w getcie wszyscy bali sie, ze moj los bedzie najgorszy, ze mnie pierwsza przeznacza na smierc... Byc moze mieli racje. Pod wieloma wzgledami zostalam Tam z nimi. Pewnym jest, ze nie zdazylam byc dzieckiem. Pokolenia minelam w straszliwym pedzie, zmieszalam sie z zywymi i martwymi Stamtad. Ja – ta mala niezdara rodziny – dzis potrafie zyc, byc Jej godna, czcic Ja, przekazywac Jej obraz, wymiawiac Jej imie, pamiec o Nich przekazywac innym. Dzis moj brat moglby byc ojcem, dziadkiem, moje dzieci moglyby miec wujka... One nigdy nie widzialy twarzy swych bliskich, ale wiedza od kogo sie wywodza – i pamietaja! Moze nie daty ich urodzin i kiedy ich zamordowano, nie pojda na ich groby, ktorych nie ma nigdzie. Lecz beda Ich oplakiwac, czcic, przypominac, ich zaslyszane imiona – zapamietaja. Moj brat bedzie zyc w ich sercach, W postaciach ich dzieci i dzieci ich dzieci. To nie to samo! On zostal zamordowany mlody, w pelni zycia. I tego nie da sie zwrocic. Dzis data Jego urodzin a Jego tak dawno juz nie ma – zadnego po Nim sladu! Wiatry nosza Jego popioly rozproszone i beda je rozwiewac do konca swiata i czasu. Czy mnie wolno podpisywac sie nowym imieniem, istniejacym, zywym? Czy to jestem ja? Czy ja kiedys mialam Brata? Przed tak wielu laty? Tak wychodzi wedlug dat, liczb dni, miesiecy... Te wracaja co roku, nawiedzaja mnie – Bez Najdrozszych. 30.11.1982 – 30. 09. 2003 |
Ona tam czekala
|
Ona czekala na mnie tam przy drodze wiedziala, ze kiedys przyjde odczuje wszystkimi zmyslami matke swa, piekna i mloda Ona czekala na mnie tam przy drodze na Majdanku naprzeciw baraku "dezynfekcja" – piecow krematorium przybylam z daleka po czterdziestu latach a Ona stala tu, jak wtedy – mimo swej smierci jak w ow dzien rozstania: czarnowlosa, niewysoka dlugi lok zwieszony nad czolem i wlosy skrecone w walek okalajacy glowe policzki czerwone, oczy wielkie, rozszerzone brakiem snu zeby biale jak perly odslaniaja usmiech najwspanialszy na kuli ziemskiej – usmiech matki usilujacy uspokoic dziecko u wrot komory gazowej i piecow do spalania szeroki plaszcz pepito okrywa Jej cialo i mnie w niego wtula, aby w tym piekle w chwili przedostatniej wpoic moc ludzkiego ciepla i promien ukojenia w miejscu, z ktorego wyjsc mozna bylo jedynie jako dym z komina przybylam tutaj znowu z innego kraju, jako dorosla kobieta i ta sama dziewczynka, ktora bylam wtedy, ktora Ona tak kochala i tak drzala o jej los – wchodzac na zwir tej drogi poczulam obecnosc Jej postaci bieglam ku Niej ile tchu w piersiach, i, jak wtedy, zatrzymalam sie nagle, stanelam oszalala z bolu i bezradnosci, pojelam – oderwali Ja ode mnie i nie bede Jej miala nigdy! Majdanek – dzis uspione krolestwo smierci razem przywiezli nas tutaj, a teraz stoje sama obejmuje Jej postac, dotykam i tone w tym bolu, ze jestem taka mala i bezradna stoje tutaj znowu naprzeciw komory gazowej i krematorium za pozno zgaszonego bezsilna, jak wtedy, choc wolna... usiadlam na tej ziemi przy drodze, rozplakalam sie na glos, do nieprzytomnosci bez wstydu, bez opanowania i tule sie do cienia mojej Matki trzymam sie go wszystkimi silami zdecydowana wziac go do domu za morze mimo ze wlasciwie pragne pozostac tutaj ze swoimi lzami nie wiem, jak wrocilam sama gdy Ona zostala tam w tej ciszy smiertelnej bylam zdretwiala tylko spazm wstrzasal mym cialem obcy Polak, pracownik muzeum, przeszedl obok mnie ze wzgorza przy drodze zawolal: – "Kogo ci zabili tutaj, ze tak rozpaczasz?" nie dostawszy odpowiedzi – odszedl zwrocil sie do mnie w jezyku ludzi zyjacych a ja bylam z wizja mojej Matki z Jej cieniem w przestworzach z Jej smiercia na Majdanku – a moze i moja... 30 sierpnia 1986 |
