Poniżej pragnę zaprezentować krakowską galerię sztuki nowoczesnej Weiss Nowina Konopka. Moim zdaniem jest to najlepsza galeria sztuki współczesnej w Krakowie, a jedna z najlepszych w Polsce. Prowadzona jest z wielkim znawstwem i smakiem przez Panią Zofię Weiss-Nowinę Konopczynę. Do swojego wykształcenia i doświadczenia historyka i krytyka sztuki, Pani Zofia, wnuczka Wojciecha Weissa i Ireny Weissowej-Aneri, wnosi rodzinne wyczucie znakomitego malarstwa. Niedawna (wiosną 2003) zbiorowa wystawa malarstwa w Galerii Weiss Nowina Konopka, zatytułowana "Czas utracony ... Czas onaleziony" zrobiła na mnie wspaniałe wrażenie.
Oto, co Zofia Weiss-Nowina Konopczyna mówi o swojej galerii, prezentowanej w niej najnowszej sztuce i o tej
wystawie malarstwa
Czas utracony ... Czas odnaleziony.
Andrzej Kobos
| GALERIA WEISS NOWINA KONOPKA SZTUKA NOWA I NAJNOWSZA |
| ul. Sławkowska 12, PL – 31-014 Kraków, Poland Tel. (+48) (012) 422 2395 E-mail: wnk.galeria@wp.pl Web page: http://www.zwoje.com/wnk/ |
|
|
poniedziałek – piątek: 12:00 – 18:00
| |
Hasłem wywoławczym kolekcji Galerii Weiss Nowina Konopka jest Zbysław Marek Maciejewski i jego uczniowie, ale wzbogacona jest ona dodatkowo przez twórczość artystów wpisujących się w tą samą poetykę (Paweł Kotowicz, Bożena Knecht i inni).
"Szkoła" Maciejewskiego jest wyraźnie odrębna w krajobrazie polskiej sztuki współczesnej. Charakteryzuje ją, osadzony w tradycji polskiego modernizmu i europejskiej sztuki fin de siecle'u, koloryzm oraz wysoka jakość warsztatu malarskiego.
Profesor Maria Rzepińska określiła kiedyś twórczość
Maciejewskiego mianem "neorealizm oniryczny" ("jest to nowa
rzeczywistość, niejasna, a bardziej intensywna i dojmująca, jak to bywa
czasem z quasi-rzeczywistością marzeń sennych", w/g katalogu wystawy
Maciejewskiego, Warszawa, Arsenał 1997).
Dla mnie (ZW-NK) w pełni umotywowane jest rozciągnięcie tego określenia prof. Rzepińskiej na twórczość uczniów prof. Maciejewskiego.
Galeria Weiss Nowina Konopka posiada ściśle wyspecjalizowaną
kolekcję malarstwa i grafiki głównie uczniów profesora Zbysława Marka
Maciejewskiego: Adama Marczukiewicza, Ewy Zając, Andrzeja Borowskiego, Marka
Piechowskiego, Tomasza Klimczyka, Anny Fornelskiej, Małgorzaty Flis.
Galeria prezentuje również rzeźbę, woluminową (nie
galanterię rzeźbiarską), opartą głównie, lecz nie tylko, o studia aktu.
Wśród reprezentowanych artystów-rzeźbiarzy wymienić należy
wybitnych twórców szkoły krakowskiej (Bronisława Chromego i Mariana Gołogórskiego)
i warszawskiej (Stanisława Cukra, Bronisława Krzysztofa, J. Juczkowicza, E. Sawczyna).
Wnętrze Galerii Weiss Nowina Konopka
Galeria Weiss Nowina Konopka regularnie organizuje w swojej siedzibie wystawy malarstwa i rzeźby, zarówno monograficzne, jak i tematyczne, indywidualne i zbiorowe. Wystawy te wpisują się pod wspólny cykl zatytułowany Ginącemu światu. Dotychczas odbyło się kilka takich wystaw. Wystawa Czas utracony ... Czas odnaleziony (17 marca – 17 kwietnia 2003) była zbiorową wystawą monograficzną malarstwa grupy uczniów nieżyjącego już Profesora krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Zbysława Marka Maciejewskiego.
Zofia Weiss – Nowina Konopka
CZAS UTRACONY ...
... CZAS ODNALEZIONY
ZOFIA WEISS – NOWINA KONOPCZYNA
Ewa Zając – Filiżanki, 1989
olej / płótno, 70x90.
Wielkość sztuki [...] polega na tym, aby odnaleźć, uchwycić i ukazać nam tę rzeczywistość, od której żyjemy z dala i odchylamy się coraz bardziej, w miarę jak nabiera gęstości i nieprzepuszczalności wiedza umowna, jaką zastępujemy tę rzeczywistość, która jest po prostu naszym życiem, prawdziwym życiem, życiem wreszcie odkrytym i rozświetlonym, jedynym więc życiem rzeczywiście przeżytym, które – w pewnym sensie – gości zarówno w każdym człowieku jak i w artyście.Marcel Proust
...wyobraźnia jest narządem, który służy wieczności, jakby nasze życie prawdziwe było poza czasem, stworzone po to, by smakować wieczność, niezadowolone z teraźniejszości...Marcel Proust
"W poszukiwaniu straconego czasu wynurza się z nocy, z półsnu, w którym pogrążony był Marcel i stopniowo, niczym fascynujący (...) kwiat rozrasta się i ogromnieje" [*], a penetrując nie uświadomione pokłady wrażliwości, uczy języka poetyckiej metafory.
Artyści, których ukształtowała specyficzna, duszna i
estetyzująca atmosfera pracowni profesora
Zbysława Maciejewskiego, posługują
się podobnym językiem artystycznym, nieustannie przechodzącym od prostej
analizy doznań zewnętrznych ku wyobraźni metaforycznej, opartej o zasoby
doświadczenia i pamięci.
Zbysław Marek Maciejewski – Korowód, 1986
akwarela
W rozmowach profesora z uczniami Proust powracał wielokrotnie, a wraz z nim wielka tradycja kultury francuskiej, która nadała szlachetności kolorystyczno-pejzażowym tradycjom szkoły krakowskiej.
Wystawa Czas utracony ... Czas odnaleziony zbudowana została z prac malowanych dziś i malowanych kiedyś, złączonych wspólną estetyką sięgającą do tych samych źródeł co estetyka Marcela Prousta, Jego idea Voir clair dans le ravissement – widzieć jasno w zachwyceniu – odnajduje się w ich twórczości, przesycona wewnętrzną radością, podbita światłem o niemal mistycznym wymiarze. I jest to mistyka, tak jak u Prousta – "całkowicie osobista, [która] odbywa się bez określonej religii, szukająca swego spełnienia już tu, na ziemi, w skrytym pięknie widzialnej rzeczywistości." [*]
Takie są ogrody i parki Adama Marczukiewicza, skąpane w blasku
światła nie znanej często proweniencji, ...bo może być to słońce
Południa, może być srebrzysto-błękitna poświata księżyca; najczęściej
jednak wewnętrzna świetlistość jego obrazów wypływa z metafizycznych
poszukiwań "istoty rzeczy".
Adam Marczukiewicz – Schody, 2002
akryl / płótno, 100x130.
Adam Marczukiewicz – Południe, 1997
akryl / płótno.
Adam Marczukiewicz – Martwa natura
akryl / płótno.
Adam Marczukiewicz – Opuntia furiosa, 1996
akryl / płótno, 90x70.
Światło jest również jednym z podstawowych problemów malarskich w twórczości Tomasza Klimczyka. Oświetla ono werandy, a przede wszystkim wnętrza, nasycając każdy element wibrującym lśnieniem malarskiej materii. To liryczna refleksja a nie impresjonistyczny dywizjonizm. W obrazach artysty doznania podlegają rozkładowi, po to by potwierdzić prawdę wrażenia, by dotrzeć do jego niepodzielnych już dalej elementów.
Tomasz Klimczyk – Martwa natura niebieska, 2001
akryl / płyta.
Marcel Proust "wchodzi w głąb natury swojego zachwytu" [Józef Czapski] dając nową formę poznania świata. Bliski jest tym samym filozofii Bergsona, która odrzucała intelekt a zarazem racjonalizm jako narzędzie poznawcze, stawiając w to miejsce intuicję. Intuicja dopiero bowiem dawała człowiekowi zdolność bezpośredniego ujmowania rzeczywistości, równocześnie w jej całości jak i zmienności. Przywołanie Bergsona w kontekście sztuki najnowszej, zakorzenionej jednak mocno w tradycji przełomu poprzedniego stulecia, ma tutaj uzasadnienie, był on bowiem jednym z prowokatorów idealistycznej reakcji, zamykającej epokę realizmu.
Proust powołuje do życia artystę Elstira, mogąc dzięki temu mówić wprost o własnej wrażliwości plastycznej. Wrażenie bezpośrednie, obiektywna analiza, są działaniami na wskroś mu obcymi, wrażenia bowiem wnikając w artystę, wchodzą w niezliczone relacje z zasobami pamięci, ze wspomnieniami i doznaniami zmysłowymi. "Elstir – pisał Proust – nie mógł dostrzec kwiatu, zanim go nie przeniósł do swego wewnętrznego ogrodu".
W krytykach tamtego czasu dominuje ten sam ton. Felix Feneon
podkreślał "iż malarz będzie jedynie starał się utrwalić (...)
intymną realność, istotę przedmiotu, którą nam narzuca", zaś
Mallarmé pisał: "mówię «kwiat» i z niepamięci, do której
mój głos wtrąca wszelkie kontury, wznosi się muzycznie, jako coś innego
niż znane kielichy, sama idea, urzekająca, mieszanka wszystkich bukietów,"
Tomasz Klimczyk – 2002
akryl / płyta, 70x90.
Niepodważalna bliskość tym nastrojom malarzy prezentowanych na wystawie wyraża się nie tylko w zapisie plastycznym, ale również na poziomie samego języka. Klimczyk wspominając Profesora Maciejewskiego pisał: "Odkrywając tajemnice świata dotykał kwiatów, by wzbudzić motyle do lotu, migotliwe jak majowe drzewa na Plantach." Obrazy Klimczyka wypełnione wegetatywnym życiem roślin w donicach, ewokują tę szczególną atmosferę zacieśniającej się przestrzeni wewnętrznej o cieplarnianej atmosferze pozbawionej nieomal powietrza, w której mówi się za pomocą metafory o życiu człowieka. Tematem obrazów Klimczyka nie jest bynajmniej rzecz sama w sobie, ale wrażenie wywołane sztucznym nagromadzeniem przedmiotów poddawanym metaforycznej kontemplacji.
Mówienie poprzez przedmiot o większej, szerszej realności, prowadzi nas również do płócien Ewy Zając, w szczególności zaś do Filiżanek, które pozornie tylko kuszą, by traktować je jako ilustrację do podwieczorków u Cioci Leonii. Kontemplacyjna struktura tego obrazu wiedzie prosto ku poezji, zaś mikrokosmos trzech namalowanych nieomal z ptasiej perspektywy biało-złotych filiżanek uporządkowanych na obrazie lekko poruszonymi pionami błękitno-fioletowych smug, nabiera monumentalnego wymiaru.
Ewa Zając – Filiżanki, 1989
olej / płótno, 70x90.
Ewa Zając – Kredens
olej / płótno.
Ewa Zając – 2002
olej / płótno.
"Poszukiwanie znaczenia znaków, jakie daje nam rzeczywistość" [*] staje się sensem i celem powieści Prousta i w ten kontekst właśnie wpisują się w sposób sugestywny obrazy malarki.
Podobną semantykę mają płótna Marka Piechowskiego, na których kameleon, cytryny, basen są jedynie umownymi znakami wywołującymi z pokładów pamięci pełnobrzmiący obraz.
Marek Piechowski – 1997
akryl / płótno, 92x112.
Marek Piechowski – Kotka, 1993
gwasz / papier, 50x65.
Kontemplacyjne tajemniczością są również płótna Anny Fornelskiej przedstawiające lekko zamglony widok przez okno na jezioro, z proustowską martwą naturą na pierwszym planie.
Anna Fornelska – Okno z widokiem na jezioro, 2000
olej / płótno, 93x120.
Proza Marcela Prousta przesycona jest również znaczną dozą dekadencji. I nie jest to dekadencja współczesna w wymiarze Hłaski czy Lyncha, ale ta wyestetyzowana, subtelna, malarsko doskonała rodem z paryskiej metropolii, "której interpretacje chętnie sięgały do odwiecznej archetypicznej symboliki Ciemności" [Mieczysław Porębski].
"Skoro raz znalazłem się w pokoju – pisał Proust –
trzeba było zatkać wszystkie otwory, zamknąć okiennice, wykopać swój własny
grób odchylając kołdrę. przywdziać całun nocnej koszuli." Wczesne,
sięgające czasów studiów, wykreślone ekspresyjnym malarskim gestem wnętrza
Marka Górnego,
stanowią przestrzeń, w którą wpisany człowiek zdaje się
być spętany własną niemocą.
Marek Górny
Marek Górny – 1990
olej / płótno, 104x136.
Marek Górny – 1990
olej / płótno, 98x124.
Marek Górny – Martwa natura, 2000
olej / płótno, 65x81.
Namalowana przez Bożenę Knecht weduta miejska z mostem zastygłym w świetle zimnym, szarym, przełamanym wilgotnymi oparami rzeki, jest dla niego symbolicznym tłem.
Bożena Knecht – Most, 2003
akryl / płótno, 100x100.
Halucynacyjna wizja miasta przewija się przez całą powieść Prousta, to przed nią ucieka on w sen. dzięki któremu otwierają się przed nim utracone raje dzieciństwa, Wyraźnie zarysowywująca się na kartach powieści "dialektyka pożądania świata i ucieczki przed światem" [*] wydaje się stać również u podstaw sztuki obecnej na tej wystawie, Jej twórcy bowiem w swoim malarstwie dochodzą do punktu, w którym oddzielają się od realności dla każdego osiągalnej, penetrując terytoria innego, niż dane im w życiu potocznym, universum.
Zofia Weiss – Nowina Konopka
Kraków, luty-marzec 2003
[*] Szczególne podziękowania kieruję na ręce Profesora Jana Błońskiego, którego wielokrotnie tu cytowana książka o Prouscie Widzieć jasno w zachwyceniu była i jest dla mnie przewodnikiem po ciągle nowo odkrywanych obszarach wrażliwości. (ZW-NK)
Zofia Weiss-Nowina Konopka w swojej galerii, 2003.
(fot. Witold Górka)
