JANUSZ GOŁDA
WIERSZE LESKIE
(Wybór)
Leon Chrapko: Uliczka.
Pochwalny
|
Niech będą pochwalone miasteczka parterowych domków i kamieniczek z burej cegły krytych papą, blachą, łupkową dachówką; miasteczka łukowych bram, cienistych zaułków, krzywych chodników porośniętych podbiałem, lebiodą, perzem, wąskich uliczek z kocich łbów i krętych ścieżek schodzących nad leniwą rzekę, której bieg mierzą klekoty furmanek na moście kamiennym i kuranty zegara z wieży kościelnej – miasteczka zepchnięte na ugory historii. |
Marian Galant: Kościół w Lesku.
Rysunek ołówkiem, 1947-1950.
O pobłażaniu
|
Kwiecień. Środa. Czwarta po południu – niebo jak rybie oko. Odwiedził mnie Janusz Szuber, poeta z Sanoka – tak o nim mówi Europa. Siedzimy na balkonie, na pierwszym piętrze – najwyższym w kamienicy przy Berka Joselewicza osiemnaście. Patrzymy z wysoka. Prawe oko widzi synagogę zamienioną w dom sztuki gładkich lotów. Lewe ogląda kirkut: gołe brzozy, dęby, nagie modrzewie - żywe pomniki przyrody; razem widzą bury stok posolony obficie szczyptami zawilców i dziećmi, które wracają ze szkoły. Chłopcy zjeżdżają na butach – żłobią w zawilcach głębokie bruzdy. Dziewczynki rwą kwiaty garściami – kłócą się wytykając chłopcom, że ślepi, głupi, że niszczą. Ich głosy wiercą dziury w uszach. Janusz boi się i ja się lękam, co będzie, gdy obudzą śpiących. Zbytecznie. Nikt nie wstaje, nie oburza się, nie unosi się gniewem, nie goni urwisów między macewami, nawet błogosławiony Eliezer Meszulam, mąż, który sprawiedliwie gardzi słońcem Kastylii i Granady, nawet on, najstarszy z odpoczywających, żadnego nie skarcił słowem, grymasem warg, brwi, tylko oczy wznosi i wzdycha – ben Meszulam wie, jakie niesforne potrafią być dzieci. |
Marian Galant: Kirkut w Lesku.
Rysunek ołówkiem, 1947-1950.
O miłosierdziu
|
Upalne lipcowe popołudnie. Skwar na ulicy Joselewicza równie dokuczliwy jak na innych ulicach a jeszcze swąd przykurzonego mleka, skomlenie psa, kłótnia, wrzask dzieci bawiących się w berka, sprzeczka synogarlic na kominie mykwy i bijatyka kawek na dachu bóżnicy. W upalne popołudnie deszcz na ulicy Joselewicza w szumie uskrzydlonego powietrza taki sam rzęsisty jak na innych ulicach miasteczka: dzieci w żółtych pelerynach, zielonych kaloszach, kobiety pod parasolami, na słupkowych obcasach, w długich kwiecistych spódnicach z jedwabiu, z rozporkami po bokach. Miłosierdzie na mykwę, bóżnicę, kobiety, dzieci, psy, kawki, synogarlice. |
Marian Galant: Synagoga w Lesku.
Rysunek ołówkiem według pocztówki z roku 1910.
O zapamiętywaniu
|
Pamiętam ścieżkę przez las – ojciec niósł mnie na barana – przy ścieżce prawdziwki w kapeluszach zamszowych włożonych na bakier spoglądały z góry na stado potulnych kurek stojących na jednej nodze; za nimi kozaki czerwone, łyskające mlecznym podniebieniem, dalej kanie, rydze, maślaki, oliwkowe gołąbki i samotny podciek, czarny, jakby uwalany w sadzy, na ściółce ze szpilek świerkowych sypanych latami na gliniastą ziemię, nazywany również sińcem z powodu sinych nacieków w miejscach ściśniętych palcami, zapamiętany dla swojego kształtu, barwy oraz smaku zupy podbitej słodką śmietaną, którą matka nabierała drewnianą łyżką z kamionki stojącej w komorze – tuż za drzwiami, żeby zawsze była pod ręką. |
Leśne chody
|
Nie idź do lasu nocą. Nie chodź do lasu w dzień. W lesie złowieszcze orkiestry, ciurkoty, szepty, szelesty, w lesie sekretne procesje, cieciorki, boimki, kocanki pokrzyki, żagwice, chrobotki, sierść, żądła, pazury, kły. |
O zachciankach
|
Za trzy minuty koniec świata. W ziemię uderzy planetoida podobna tej, która zmiotła dinozaury. Nie ma gdzie się śpieszyć, może byś coś zjadł – mówi żona, mruga do mnie tłustym oczkiem rosół, polędwica nęci czosnkiem, szarlotka jabłkami; w skrzynkach na balkonie więdną aksamitki i pelargonie – nie zwiędną, zdążę je podlać. Za trzy minuty koniec a ja chcę w deszcz bez parasola, alejką pod kasztanami, przez trawniki, rabatki, po murku okalającym pomnik zasłużonego dla ludzkości – z nogi na nogę po sztachetach żelaznych jak po kamieniach spinających brzegi potoku. Za trzy minuty koniec. Otwieram gazetę – ciekawe po ile baryłka ropy w Amsterdamie, ile wzrósł indeks na giełdzie w Hongkongu, kto majstrował ostatnio przy genach, kiedy skończy się obecna a gdzie zaczynie przyszła wojna. Za trzy minuty koniec – mnie ciągnie do wesołego miasteczka, na karuzelę, do kapelusików ze słomy, ptaszków z drewna, baloników na druciku, do cukrowej waty. Za trzy minuty koniec a ja mam smak na filiżankę kawy w altance u Tulików pitą bez pośpiechu, małymi łyczkami przeplatanymi narzekaniem na muzykę, modę, pogodę, upadek obyczajów. |
Spontaniczny
|
Ziarnko piasku na skraju drogi. Nie ma gdzie się podziać. Nie szuka schronienia przed słońcem, deszczem, wiatrem. Nie wie, na kogo czeka. Że czeka, nie wie. Znalazło się w moim bucie przypadkiem, wcisnęło pod duży palec, ułożyło wygodnie wypukłościami do góry i zaczęło uwierać – jak ziarnko piasku: indywidualnie, prywatnie bez wyczucia, że przyjdzie rozdrażnienie, zniecierpliwienie, pora wysnucia wniosku że dokucza nie z powodu, z racji, pod naciskiem, lecz z istoty swojego istnienia. Wyrzucone z buta na skraj drogi widziało jak odchodzi najbliższy człowiek, a ono zostaje i nie ma gdzie się podziać. Nie szuka schronienia przed słońcem, deszczem, wiatrem. Nie wie na kogo czeka, że czeka, że na skraju drogi. Dobrzy ludzie, przygarnijcie ziarnko piasku. |
Z tomiku: Janusz Gołda, Wiersze Leskie. Wydawnictwo Nonparel, Krosno 2001.
Leon Chrapko: Zaułek.
Janusz Gołda |
Janusz Gołda, ur. 1948 w Jasionowie k. Brzozowa, mieszka w Lesku. Debiutował
w roku 1970 opowiadaniem Gero. Poeta, prozaik, publicysta. Autor tomików wierszy: Błędnik równowagi (1985), Zwyczajna łagodność (1999), Wiersze leskie (2001, 2002); powieści: Trześnia (2002); książki dla dzieci: Tajemnice Hnatowego Berda (2002). Również autor opowiadań, rozmów, wywiadów, artykułów publicystycznych drukowanych w kilku antologiach i ogólnopolskich pismach kulturalno-literackich i społecznych oraz w gazetach lokalnych. Współpracował z redakcjami m.in. Gazety Wyborczej, Sycyny, Gazety Wiejskiej, publikując na ich łamach kilkadziesiąt reportaży o tematyce kulturalnej, społecznej itp. Członek Związku Literatów Polskich. Laureat głównych nagród w szeregu ogólnopolskich i lokalnych konkursach poetyckich oraz wyróżnień w konkursach: "Uwierz swojej wyobraźni", organizowanym przez Media Rodzina i Muza SA, Warszawa 2002 (wyróżnienie dla powieści Trześnia) oraz "Nie pochłonie nas ekran", Poznań 2002 (wyróżnienie za opowiadanie).
Fragmenty trzech recenzji:
|
|
Prezentacja twórczości Janusza Gołdy dostępna jest pod adresem:
http://www.republika.pl/jagolda/moja.html | |
