JANUSZ GOLDA
WIERSZE LESKIE
(Wybor)
Leon Chrapko: Uliczka.
Pochwalny
|
Niech beda pochwalone miasteczka parterowych domkow i kamieniczek z burej cegly krytych papa, blacha, lupkowa dachowka; miasteczka lukowych bram, cienistych zaulkow, krzywych chodnikow porosnietych podbialem, lebioda, perzem, waskich uliczek z kocich lbow i kretych sciezek schodzacych nad leniwa rzeke, ktorej bieg mierza klekoty furmanek na moscie kamiennym i kuranty zegara z wiezy koscielnej – miasteczka zepchniete na ugory historii. |
Marian Galant: Kosciol w Lesku.
Rysunek olowkiem, 1947-1950.
O poblazaniu
|
Kwiecien. Sroda. Czwarta po poludniu – niebo jak rybie oko. Odwiedzil mnie Janusz Szuber, poeta z Sanoka – tak o nim mowi Europa. Siedzimy na balkonie, na pierwszym pietrze – najwyzszym w kamienicy przy Berka Joselewicza osiemnascie. Patrzymy z wysoka. Prawe oko widzi synagoge zamieniona w dom sztuki gladkich lotow. Lewe oglada kirkut: gole brzozy, deby, nagie modrzewie - zywe pomniki przyrody; razem widza bury stok posolony obficie szczyptami zawilcow i dziecmi, ktore wracaja ze szkoly. Chlopcy zjezdzaja na butach – zlobia w zawilcach glebokie bruzdy. Dziewczynki rwa kwiaty garsciami – kloca sie wytykajac chlopcom, ze slepi, glupi, ze niszcza. Ich glosy wierca dziury w uszach. Janusz boi sie i ja sie lekam, co bedzie, gdy obudza spiacych. Zbytecznie. Nikt nie wstaje, nie oburza sie, nie unosi sie gniewem, nie goni urwisow miedzy macewami, nawet blogoslawiony Eliezer Meszulam, maz, ktory sprawiedliwie gardzi sloncem Kastylii i Granady, nawet on, najstarszy z odpoczywajacych, zadnego nie skarcil slowem, grymasem warg, brwi, tylko oczy wznosi i wzdycha – ben Meszulam wie, jakie niesforne potrafia byc dzieci. |
Marian Galant: Kirkut w Lesku.
Rysunek olowkiem, 1947-1950.
O milosierdziu
|
Upalne lipcowe popoludnie. Skwar na ulicy Joselewicza rownie dokuczliwy jak na innych ulicach a jeszcze swad przykurzonego mleka, skomlenie psa, klotnia, wrzask dzieci bawiacych sie w berka, sprzeczka synogarlic na kominie mykwy i bijatyka kawek na dachu boznicy. W upalne popoludnie deszcz na ulicy Joselewicza w szurmie uskrzydlonego powietrza taki sam rzesisty jak na innych ulicach miasteczka: dzieci w zoltych pelerynach, zielonych kaloszach, kobiety pod parasolami, na slupkowych obcasach, w dlugich kwiecistych spodnicach z jedwabiu, z rozporkami po bokach. Milosierdzie na mykwe, boznice, kobiety, dzieci, psy, kawki, synogarlice. |
Marian Galant: Synagoga w Lesku.
Rysunek olowkiem wedlug pocztowki z roku 1910.
O zapamietywaniu
|
Pamietam sciezke przez las – ojciec niosl mnie na barana – przy sciezce prawdziwki w kapeluszach zamszowych wlozonych na bakier spogladaly z gory na stado potulnych kurek stojacych na jednej nodze; za nimi kozaki czerwone, lyskajace mlecznym podniebieniem, dalej kanie, rydze, maslaki, oliwkowe golabki i samotny podciek, czarny, jakby uwalany w sadzy, na sciolce ze szpilek swierkowych sypanych latami na gliniasta ziemie, nazywany rowniez sincem z powodu sinych naciekow w miejscach scisnietych palcami, zapamietany dla swojego ksztaltu, barwy oraz smaku zupy podbitej slodka smietana, ktora matka nabierala drewniana lyzka z kamionki stojacej w komorze – tuz za drzwiami, zeby zawsze byla pod reka. |
Lesne chody
|
Nie idz do lasu noca. Nie chodz do lasu w dzien. W lesie zlowieszcze orkiestry, ciurkoty, szepty, szelesty, w lesie sekretne procesje, cieciorki, boimki, kocanki pokrzyki, zagwice, chrobotki, siersc, zadla, pazury, kly. |
O zachciankach
|
Za trzy minuty koniec swiata. W ziemie uderzy planetoida podobna tej, ktora zmiotla dinozaury. Nie ma gdzie sie spieszyc, moze bys cos zjadl – mowi zona, mruga do mnie tlustym oczkiem rosol, poledwica neci czosnkiem, szarlotka jablkami; w skrzynkach na balkonie wiedna aksamitki i pelargonie – nie zwiedna, zdaze je podlac. Za trzy minuty koniec a ja chce w deszcz bez parasola, alejka pod kasztanami, przez trawniki, rabatki, po murku okalajacym pomnik zasluzonego dla ludzkosci – z nogi na noge po sztachetach zelaznych jak po kamieniach spinajacych brzegi potoku. Za trzy minuty koniec. Otwieram gazete – ciekawe po ile barylka ropy w Amsterdamie, ile wzrosl indeks na gieldzie w Hongkongu, kto majstrowal ostatnio przy genach, kiedy skonczy sie obecna a gdzie zaczynie przyszla wojna. Za trzy minuty koniec – mnie ciagnie do wesolego miasteczka, na karuzele, do kapelusikow ze slomy, ptaszkow z drewna, balonikow na druciku, do cukrowej waty. Za trzy minuty koniec a ja mam smak na filizanke kawy w altance u Tulikow pita bez pospiechu, malymi lyczkami przeplatanymi narzekaniem na muzyke, mode, pogode, upadek obyczajow. |
Spontaniczny
|
Ziarnko piasku na skraju drogi. Nie ma gdzie sie podziac. Nie szuka schronienia przed sloncem, deszczem, wiatrem. Nie wie, na kogo czeka. Ze czeka, nie wie. Znalazlo sie w moim bucie przypadkiem, wcisnelo pod duzy palec, ulozylo wygodnie wypuklosciami do gory i zaczelo uwierac – jak ziarnko piasku: indywidualnie, prywatnie bez wyczucia, ze przyjdzie rozdraznienie, zniecierpliwienie, pora wysnucia wniosku ze dokucza nie z powodu, z racji, pod naciskiem, lecz z istoty swojego istnienia. Wyrzucone z buta na skraj drogi widzialo jak odchodzi najblizszy czlowiek, a ono zostaje i nie ma gdzie sie podziac. Nie szuka schronienia przed sloncem, deszczem, wiatrem. Nie wie na kogo czeka, ze czeka, ze na skraju drogi. Dobrzy ludzie, przygarnijcie ziarnko piasku. |
Z tomiku: Janusz Golda, Wiersze Leskie. Wydawnictwo Nonparel, Krosno 2001.
Leon Chrapko: Zaulek.
Janusz Golda |
Janusz Golda, ur. 1948 w Jasionowie k. Brzozowa, mieszka w Lesku. Debiutowal
w roku 1970 opowiadaniem Gero. Poeta, prozaik, publicysta. Autor tomikow wierszy: Blednik rownowagi (1985), Zwyczajna lagodnosc (1999), Wiersze leskie (2001, 2002); powiesci: Trzesnia (2002); ksiazki dla dzieci: Tajemnice Hnatowego Berda (2002). Rowniez autor opowiadan, rozmow, wywiadow, artykulow publicystycznych drukowanych w kilku antologiach i ogolnopolskich pismach kulturalno-literackich i spolecznych oraz w gazetach lokalnych. Wspolpracowal z redakcjami m.in. Gazety Wyborczej, Sycyny, Gazety Wiejskiej, publikujac na ich lamach kilkadziesiat reportazy o tematyce kulturalnej, spolecznej itp. Czlonek Zwiazku Literatow Polskich. Laureat glownych nagrod w szeregu ogolnopolskich i lokalnych konkursach poetyckich oraz wyroznien w konkursach: "Uwierz swojej wyobrazni", organizowanym przez Media Rodzina i Muza SA, Warszawa 2002 (wyroznienie dla powiesci Trzesnia) oraz "Nie pochlonie nas ekran", Poznan 2002 (wyroznienie za opowiadanie).
Fragmenty trzech recenzji:
|
|
Prezentacja tworczosci Janusza Goldy dostepna jest pod adresem:
http://www.republika.pl/jagolda/moja.html | |
