Teksty te i wszystkie ilustracje otrzymałem (wraz z pozwoleniem na ich publikację) od Adama Strzałkowskiego, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego i przewodniczącego Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności. Fotografie i akwarele pochodzą ze zbiorów Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Polskiej Akademii Umiejętności oraz osób prywatnych.
Autorzy tekstów również wyrazili swoją zgodę na ich publikację w Zwojach, za co wyrażam Im podziękowanie.
Większość tych tekstów ukaże się w niedalekiej przyszłości w specjalnym tomie poświęconym pamięci Mariana Smoluchowskiego.
Pragnę gorąco podziękować Profesorowi Adamowi Strzałkowskiemu, mojemu Mistrzowi i Przyjacielowi, za udostępnienie mi tych materiałów.
Profesor Adam Strzałkowski jest ofiarnym i entuzjastycznym ambasadorem Zwojów. Od czterdziestu lat łączy nas długa naukowa i intelektualna droga – od wstępu do fizyki jądrowej na Uniwersytecie Jagiellońskim, poprzez Zakład Reakcji Jądrowych Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie, nieelastyczne rozpraszanie deuteronów, mój doktorat, Oxford, literaturę i historię do Zwojów. Za to wszystko dziękuję Panu, Panie Profesorze.
Andrzej M. Kobos
NAUKOWE DZIEDZICTWO
MARIANA SMOLUCHOWSKIEGO
ADAM STRZAŁKOWSKI
Marian Smoluchowski w czasach krakowskich
(fot. Kuczyński)
Naukowe publikacje Mariana Smoluchowskiego, niemal w 100 lat od ich powstania i 85 lat od śmierci autora, należą dziś ciągle do najliczniej cytowanych polskich prac z fizyki w literaturze światowej. Zaważyły one nie tylko na ugruntowaniu teorii atomistycznej na początku ubiegłego stulecia, ale i obecnie wywierają duży wpływ na badania w różnych dziedzinach nauki.
W 130 rocznicę urodzin Mariana Smoluchowskiego (1872-1917)
Polska Akademia Umiejętności zorganizowała w dniu 17 maja 2002 roku sesję
naukową Marian Smoluchowski – Od teorii atomistycznej do fizyki współczesnej,
a Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego wystawę przedstawiającą życie i
działalność Mariana Smoluchowskiego w różnych obszarach jego zainteresowań.
Był bowiem Smoluchowski nie tylko fizykiem i to jednym z najwybitniejszych w
okresie swej działalności, ale i alpinistą, taternikiem, mogącym się
poszczycić pierwszymi wejściami na szereg szczytów, i narciarzem, malował
akwarele, grał na fortepianie.
Marian Smoluchowski w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.
Marian Smoluchowski: Prosner Point, Jersey, 4/8/1908, (akwarela)
Urodzony w Austrii, w Vor-der-Brühl w pobliżu Wiednia, przybywa Smoluchowski do Polski w roku 1899 po swych studiach w Wiedniu i pierwszych latach pracy w Paryżu, Glasgow i Berlinie, obejmując katedrę fizyki w Uniwersytecie Lwowskim. Jest to już okres jego silnego zaangażowania w prace nad ruchami Browna, fluktuacjami, dyfuzją, które przyniosły mu międzynarodowe uznanie i sławę.
Marian Smoluchowski w czasach lwowskich.
W Krakowie zjawia się w roku 1913 jako sukcesor Profesora Augusta Witkowskiego na katedrze fizyki doświadczalnej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Niedługo po tym wybucha pierwsza wojna światowa, warunki do pracy stają się niezwykle trudne, nawet budynek katedr fizyki zostaje zajęty przez wojsko austriackie i Smoluchowski zmuszony jest pracować w dawnym mieszkaniu Profesora Karola Olszewskiego. Nie ustaje w pracy naukowej. Jeszcze w roku 1916 bierze udział w kongresie Wolfskehla w Getyndze, na którym wygłasza swe słynne Trzy wykłady o dyfuzji, ruchach Browna i koagulacji cząstek koloidalnych, jeszcze dziś uważane za najlepsze wprowadzenie do tych zagadnień, do rozwoju których sam się głównie przyczynił.
Marian Smoluchowski
W roku 1908 Akademia Umiejętności wybiera go swym członkiem korespondentem, a w 9 lat później w roku 1917 zostaje jej członkiem czynnym. Niestety w tym samym roku, w dniu 5 września umiera w wyniku zakażenia dezynterią. Polska Akademia Umiejętności już w roku 1924 podejmuje wydanie w trzech tomach Pism Marjana Smoluchowskiego pod redakcją Władysława Natansona i Jana Stocka.
Strona tytułowa I tomu Pism Marjana Smoluchowskiego
wydanych przez Polską Akademię Umiejętności, 1924.
Dziś ciągle dokonania Mariana Smoluchowskiego wywierają ogromny wpływ i to nie tylko na współczesne badania w dziedzinie fizyki molekularnej, teorii kinetyki reakcji chemicznych, mechaniki cieczy, teorii fluktuacji i silników molekularnych, ale oddziaływanie ich sięga do najbardziej aktualnych obecnie zagadnień fizyki subatomowej w opisie plazmy gluonowo-kwarkowej 1.
Złożenie kwiatów na grobie Mariana Smoluchowskiego
na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie 17 maja 2002 roku
przez Prezesa PAU Profesora Andrzeja Białasa.
- Prace Mariana Smoluchowskiego z fizyki procesów stochastycznych znajdują również fundamentalne zastosowanie w jednej z najdynamiczniej rozwijających się gałęzi nowoczesnej matematyki, tj. w probabilistycznych metodach odfiltrowywania szumów ze "skorumpowanych" sygnałów. (amk)
