JERZY LIEBERT
Jerzy Liebert
WYBÓR POEZJI
JURGOWSKA KARCZMA
|
Raczej zawróć, raczej nadłóż parę staj, Choćby ziąb cię spalił, wiatr oślepił Przed tą karczmą nie zatrzymuj sań: Nie pij, moja miła, nie pij... Tam z kieliszków wyskakuje siny bies, Czuły tenor, bies rozanielony, Stuknie w szkło - już w kieliszku pełno łez, A on płacze, coraz wyższe bierze tony... Stuknie w szkło, weźmie cis, wstrzyma czas I z wieczności - sama wiesz najlepiej – Będzie łkał: jeszcze jeden do mnie raz Przepij, moja luba, przepij. Brzękną szkła... patrzysz w krąg – tenor szczezł, Ton ostatni jeszcze słania się po stole, A z kieliszka drugi bies, rudy bies, Wyjrzał tępy - czarną bruzdę ma na czole. Wlepił wzrok: w mózgu myśl, ostra kra - Tęskny gzygzak tnie ci czoło między brwiami... Stuknął w szkło - już w kieliszku jestem – JA! Nie pij czasem, nie daj się omamić! - Tyżeś to, miły mój? - Brzękną szkła - Pękną ściany, dach dwupoły się rozłamie, Miast posadzki - czarny lej bez dna. I zakracze z wszystkich stron niepamięć... Tylko walczyk czarci będzie łkał, Słodki walczyk - ach, niezapomniany! Pierwsze pas, drugie pas, trzecie pas I wypłyniesz lekka poprzez ściany... z tomiku |
| z tomiku DRUGA OJCZYZNA |
MORZE I WINO
|
Kiedy ustami mymi Twe oczy otworzę! Po cóż podróż daleka i głębokie morze? Rzęsy jak ptaki lecą, aż wieczór je znuży, W powiekach nieba toną niby w płatkach róży. Wtedy morze fal piersią wznosi się zmęczone, Całuje gwiazdy lekko i bierze w ramiona, A ziemia, jak twe usta, brzoskwinią i winem Napełnia welon nocy, co z księżycem płynie. Wiem, droga, że nas miłość łączy i rozwodzi, Jak wino nas upaja i jak morze chłodzi. Z naszych oczu, z ust biorąc odwieczną przyczynę - Oczy tęsknią za morzem, a usta za winem. |
WIERSZ MIŁOSNY
|
Ziemia ciało pachnące wynurza zza mgły, Jeszcze senna od świtu i cicha, Piersią mokrą obłoki roztrąca i wzdycha A już wstaje, faluje i drży. Niebo w górze rozwiane i zmięte jak tiul, Do ust gorzkich przyciska i chłodzi - Blady dzień się w pieszczocie wyłania i rodzi W pocałunku mocniejszym nad ból. I od ziemskiej półkuli aż do mlecznych dróg Plecie chmury z różowych warkoczy, Aż się w pąsach jak róża rozwinie i stoczy Niby dywan dla Twoich nóg. |
| z tomiku GUSŁA |
WIOSNA
|
Ptaki oszalały... Na piersi młodych brzóz kładły rogi jelenie, Nieba łaknące zieleni, Chrapy spocone im drżały, Tryskały z drzew liście i soki, Pijane chodziły zwierzęta i obłoki. Na wyrębach pod słońcem dziwy – mgły liliowe. Aż trzaskały z zachwytu kory po gąszczach zdrowe. |
ROZMOWA O NORWIDZIE
|
Mówiono o Norwidzie, oprawnym we wstążki, W złoconych rogach lśniącym na stole w salonie. Rzekł ktoś, do kart niechętnie przybliżając dłonie: - Wszystko jest tu niejasne,. wolę proste książki. I dalej się o wierszach toczyła rozmowa: Jedni ganili ciemność, inni - zdań zawiłość, Czy w wierszu jest prawdziwa, czy udana miłość? Najpiękniejsza poezja to są zwykłe słowa... Nagle wiatr rozwarł okno i woń przywiał z alej, Wszedł wieczór, za nim niebo różowe od chłodu. Ktoś cisnął białą różę między nich z ogrodu. Umilkli, obrażeni - i mówiono dalej. |
NA LIPĘ CZARNOLESKĄ
|
Wonna lipa czarnoleska Gęsto niebem przetykana, Pyszna w gwarze i królewska - Oto lutnia mistrza Jana, Lira, której miodu siła, Na trzy wieki Polskę spiła. Z drzewa prostego ciosana, Jak drzewo ssała u szczytu, Z Bożego, pełnego dzbana Wyniosłą mądrość błękitu, By między życiem a śpiewem Nie rozdzielać ziemi z niebem. Dzisiaj przed zgiełkiem i gwarem Pozwól skryć się, o lutnisto, Pod owej pieśni konarem Jak pod lipą rozłożystą, Gdzie ptak dzwoni w nocnym chłodzie, Księżyc rogiem chmury bodzie. Tu pod niebo rosną wieńce, Ponad wielką pustkę miasta, Struna sama idzie w ręce, A serce w serce nam wrasta - Tu cień daje laur z drzewa, A laur w cieniu dojrzewa. |
PRZYMIERZE
|
Józefowi Wittlinowi O, kiedyż z ziemi twardego rdzeniaNa sprawy nasze zgodę dobędziem, Na słowa z ciebie, na słowa ze mnie - Jakimż wysiłkiem, jakimż narzędziem? Przecież jednako skrzypi w nas, gnie się I trzeszczy dzień nasz - jabłoń garbata, Owoce cierpkie w piersiach obraca, Gnatem korzennym nogi oplata. Przecież jednako na nowe lata Nasiona bólu łuskamy z siebie - Na jutro twoje, na jutro moje, Na nasze jutro o lepszym drzewie. O, kiedyż, matko, plon wykołyszesz, Nadzieją wzejdziesz, dojrzała tryśniesz Ziarnem spod kości, spod krwi - przymierzem I koniczyną o czworoliściu. Niechaj porośnie, niechaj wygładzi Żywoty nasze szyte i rwane, Nad twoim domem, nad domem moim, Niechaj się przyjmie dobry poranek. Uderzy niebem, zapachnie wiatrem, Zadzwoni wilgą w bliskiej olszynie, Byśmy się, wrogu mój, nie wstydzili Świerszcza o zmierzchu znaleźć w kominie. Abyśmy z mowy, co w żyłach płynie, Zielone słowa, oliwne wzięli, Gałązki młode, pędy kwietniowe - Pierwsze nadzieje tej ziemi. Niechaj wołają w wiosennym szumie, Że blizny nasze w ziołach wygoim, Że będziem przecież miłymi gośćmi, Ty w słowie moim, ja w słowie twoim. |
MUZA
|
Skądże słowo tak biegnie do dźwięku, Gdy go inne po imieniu zowie? Jakiż płomień świeci nad ziemią, Ze tak widno w sercu i w słowie? |
NATCHNIENIE BOLESNE
|
Wśród złych moich uczynków, jak wśród traw ospałych Płynie Twój strumień, Panie, Porusza moje ziemie, otwiera moje skały Twarde, znieruchomiałe. Pozwól za tym strumieniem i miodu i mleka Ludziom wejść na nie. O człowieka, o miłość człowieka Modlę się Panie. |
BOŻA NOC
|
Pokąd mnie będziesz gnębił, gniótł, Smolisty stropie - smołą trwożył? Rozdawco plag, szafarzu cnót, Bezgwiezdny szpiegu boży! Dokąd mnie wzywasz? Wołasz, skąd - Kogucim śpiewem o północy, Zza szyb, w świetlicy każdy kąt Hyzopem wpływasz nocy? Budzisz mnie, grozisz - czegóż chcesz, Nieludzki, od mych spraw człowieczych, Powiedz, o jaką stoisz rzecz, Ty, ciemny Sens Wszechrzeczy? W smolistej pustce głos twój brzmi, Kołuje, dzwoni przenikliwy. Za co mnie ścigasz? Płoszysz sny, Trapisz, żywiole mściwy! Wiesz dobrze, nie od dziś ten spór Trwa nierozumny między nami... Dość! Dość już! Niech raz zmilknie kur, Złowróżbny ptak otchłani. |
GORĄCZKA
|
Wyciągnąłem dłonie, Kulę szklaną gonię... Wstrzymaj się, przystań, Szklany grobie, trumno kulista! W twoim wnętrzu, w centrum szklanych kół, Uwięziona moja miła głową w dół... Odebrało mi rozum szklane wnętrze, Nierozumny kulę gonię, tak się męczę, Za tą kulą snuć się muszę krok w krok, Już pół roku, jeszcze może długi rok. Z trumny szklistej, kulistej - półżywa, Ręce łamie, wyciąga - przyzywa, Wzrokiem błędnym zaklina mnie: - Coś zrób, By nie toczył się już ze mną szklany grób... Patrzę w kulę – a ty w kuli głową wzwyż, Gonię kulę – a ty głową w dół... Już nie mogę, moja miła, brak mi tchu Bolą oczy od tortury szklanych kół... Ona z dołu głową w górę leci znów, Zamieniona, obrócona cała w RUCH... |
| tomiku KOŁYSANKA JODŁOWA |
RAPSOD ŻAŁOBNY
|
...Wyrychtujemy ci, chłopaczku, trumnę, Tak jak się patrzy - niewielką a szczelną. Przez górskie łąki i przez lasy szumne Na barkach skrzynkę poniesiem śmiertelną. Jakże tu ziemi oddać młodziutkiego I bezbronnego tak, który zaufał... Odstąpim prędzej od dołu czarnego - Nie, nie oddamy go, niech nadal ufa. Ścigani płaczem i wronim krakaniem, Z truchłem, pobladli, pójdziemy przed siebie... Ojciec zawróci i matka odstanie, Obłędnym okiem tocząca po niebie... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
KROKUSY
|
Ruszyła rzeka. Kra pod mostkiem się piętrzy. Nocą zabierze kładkę Prut. Patrzą świerki z wysoka - Pęka lód: Tyle nieba wiosennego, tyle wód! Kładkę trzeba umocnić, bo woda poniesie, Haki trzeba powbijać i założyć drut. Komuż by się to chciało - mało świerków w lesie ! Prut się pieni. Trzaska na rzece lód! A ty wzruszony po ogródku Wałęsasz się, wilgotny wąchasz krzak. Nad tobą chmura śniada sunie, Nad tobą fruwa ptak. Stajał marcowy śnieg na klombach. Po błotku drepcesz krok za krokiem. Tak samo wszystko jak przed rokiem Podpatrzeć chciałbyś, pooglądać... Zniesie mostek, poniesie - w dół ruszyły kry! Bełkocą wody, w słońcu się jarzą. Kładkę trzeba ratować - czas najwyższy! A ty? Tobie krokusy w ogródku się marzą. |
Jerzy Liebert w Worochcie na Huculszczyźnie
COLAS BREUGNON
|
Wypędzili z raju aniołowie. Ludzi, ptaki i strwożone sarny, Zamiast ambrozji słodkiej i złotej Krowie mleko nam dali i chleb czarny. Myślał Bóg, że łamiąc chleba ćwiercie W gniewie okrutnym załamiemy ręce, A oto nam się chleb wydał słodszym od ambrozji I wznieśliśmy ręce w podzięce. Oto krowy na 1ąkach zielonych Ciepłym mlekiem trysnęły w dzbany I w obłokach dzbanów glinianych Zobaczyliśmy raj nam zabrany. Naszych pieśni jabłonie srebrzyste Przesłoniły Twój majestat jasny, Zakazany owoc zrywamy I dzielimy go wspólnie z niewiastą. Przepłynęła nam przez serca radość Musującą jak strumień nowiną - Dałeś, Panie, kielich goryczy, Myśmy gorycz zmienili na wino. Łuki świątyń, jak brwi Twe gniewne Zacisnęły nad nami niebiosa, O, Panie, rozchyl zasłony niebieskie, Ukaż jasną twarz Dionizosa! |
PRZED DOMEM JARZĘBINA
|
Przed domem jarzębina Ku ziemi się ugina. Widzisz, coraz to śmielej Jesień sobie poczyna. Już z pożółkłych połonin. Hucuł swe stada goni. Weź pierwsze z brzegu ziele, Rozetrzesz je na dłoni. W garsteczce tego prochu, W trembity ruskiej szlochu, W obłokach, ach, we wszystkim, Jesieni jest po trochu. Zapisz tę porę, zapisz, Bo zaraz ją utracisz. Pozbieraj ją, pozbieraj, Jak umiesz, jak potrafisz. |
NA FUJARCE
|
Komużeś ty potrzebne, Nieróbstwo moje śpiewne, Słówka, zda się, konieczne - Zbyteczne wy, zbyteczne. Liryczne, ptasie nutki, Po których wtór króciutki, Rzucane po kryjomu - Każdemu i nikomu. Niewiele ich, niewiele, Ale są czyste trele, Niezbędne, wiem, konieczne - Światu nieużyteczne. W drewienko liche dmucham, Z rozpaczą nutek słucham... Namawiam świat daremnie - Obywa się beze mnie. |
| z wierszy rozproszonych |
ZMARTWYCHWSTANIE (Modlitwa Poety)
|
Zmartwychwstanie... Zmartwychwstanie!... Dopomóż mi, Boże Panie, Uszczęśliwić Ludzkość całą, Patrz! Ciśnie się wszak nawałą Do stóp Twoich... Ja tak proszę - Pozwólżeż mi tu rozgorzeć, Cuda czynić, Piękno tworzyć, Całą duszę w Wszechświat włożyć I do Ciebie modły wznosić... Słyszę już niebiańskie chóry, I aniołów świętych granie - Pieśni lecące za chmury ... Zmartwychwstanie!... Zmartwychwstanie!... Dopomóż mi, Boże Panie, Być dla maluczkich - Ochroną, Dla nieszczęśliwych - Pociechą, Dla zbłądzonych - cichą Strzechą, Zaś dla Narodu - Koroną Ozdobioną w ideały, W perły czyste i kryształy, Co blaski w noce ciskają, Przyświecając jak ognisko... Pozwólżeż mi, Panie Boże, Zmienić w Raj ziemskie siedlisko - Niech me pieśni czas przetrwają, Niech trwa wiecznie to, co stworzę... |
ZAMYŚLENIE
Potrzeba mi pokoju Twoich rąk wyciągniętych (Jestem jak trzepocący motyl na srebrne igły wpięty). Niech mnie Twoja złocistość uśmiechem wypogodzi (Słowa takie stargane, a myśmy tacy młodzi). Potrzeba mi modlitwy, ust Twych szelestu, Dobroci i martwoty wszelakich gestów. Potrzeba Twej jasnoty; już nie miłości, Co ciszę mą rozdarła ostrzem stalowych gwoździ. |
MOJA WIARA
|
Chciałbym, ażeby do mnie przyszedł Ktoś najbardziej Prosty, Taki, jak na maszty brane, polskie sosny. Żeby mi powiedział słowo jedno tylko - Synu I aby odszedł. I żeby zostawił bladą woń jaśminu. Przypadłbym na kolana i znieruchomiał ze zgrozy, A boską białość rozpięłyby przede mną brzozy. |
ŚNIEG
|
Słuchaj... Słuchaj... Padają białe płatki Nieba, czy kwiatów, czy pocałunków matki. Tak mi się myśl splątała w zawierusze... Padają płatki na usta, na serce. na duszę, I słowa padają gorące, ale to wszystko niejasne - Słuchaj... Słuchaj... A może to tylko jest piasek? |
POŻAR LASU
|
Gotuje się żywica W kadłubach opalonych, Z trzaskiem smoła wytryska Z gęstwi - czerni skłębionych. Słońce starło się z ziemią - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Dym w nieba wgryza się oczy, Jeleniom rogi płoną, Ziemię rwą kopytami, Prują przestrzeń czerwoną. Pieką się w ogniu buki, Sosny kwitną jak maki, Syczą zgrozą jałowce, Trzaskają suche krzaki. Pędzą wyspy - polanki, Pierzchają liliowe wrzosy... Na mech sczerniały kapią Żywiczne krople rosy. |
OJCZYZNA
|
Pośród sadów wiśniowych, chałup, ryżych zbóż, W które nocą z dziewkami księżyc się zakrada - Nie znam Rzymu, obca słoneczna Hellada I nadreńskie ruiny strojne w wianki róż. Konchą nieba mi szumi tu drzewo i ptak, Obce są szarym skrzydłom fali morskiej dreszcze, Na skrzypcach łąk, smyczkiem rosy, grają świerszcze, Staw się z niebem rymuje, z jarzębiną mak. Nie tęskni cudzoziemiec żaden do tych stron, Gdzie zamiast gwiazd jaskrawych jabłonie się kołyszą, Gdzie, szczypiąc bujne trawy, młode źrebaki dyszą, Biegają i przystają wpatrzone w słońca dzwon. W Jesienina ojczyźnie harmonia rzewna gra, A w moim kraju wieczór w księżyca dmie fujarkę, Czerwony wschodu bies zbudzoną goni jarkę, Na sady, jak na oczy kochane, spada mgła. Tu jesień dnie przesuwa, jak pereł barwnych sznur I w złocie je zanurza, perełka po perełce... Wiatrak jak wróbel siadł i trwożnie bije sercem, W gardło mi ziarna sypie pęknięty słońca wór. O, chociaż kuszą mnie błękitne porty mórz, Jak barbarzyńca, wiem, wyciągnę znowu dłonie Do ziemi, której łzy w swych oczach noszą konie, gdzie, jak nad Renem, pachną wianuszki bladych róż. |
KOLĘDA
|
Kochanej Matce Czackiej Woda będzie w balijce ciepła, Kolebeczki Bóg Ci poskąpił, Za to Matka ukołysa, ukąpie. Wody trochę zaczerpa w dłonie, Włoski zleje, namaści skronie, Ale zamknij oczęta, Synu, Bo kropelki po czole spłyną. Śpiewa Panna i woda śpiewa, Bierze dziecię, tuli, oblewa – Panna schyla zdziwione lice: Sama woda pluska w balijce, Sama woda do rączek bieży, Sama woda u nóżek leży; Kruchy boczek tylko opłynie, Nosi woda, kąpie woda Dziecinę. Milknie woda i śpiewa Panna: Licha-ć, cienka-ć koszulka lniana, Ale nie płacz, Syneczku, nie płacz, Bo u Ojca jest dużo ciepła, Wyprosimy sobie giezłeczko -, Lulaj, Synku, lulaj, Syneczku. |
LISY
|
Nie pomaga, nie pomaga brom. Znów podchodzą - już są blisko - tuż za ścianą... Znów odbiegną, i zawrócą, i przystaną. Znowu chyłkiem podchodzą pod dom. Kożuch wdziej, pod jodłowy wyjdź strop! Brom nie działa - nie myśl, nie myśl o noclegu. Schyl się nisko, szukaj pilnie, a na śniegu Lisi ślad odnajdziesz, lisi trop. Za tym tropem, świątek smętny, idź! Krętym śladem wszędy zdążaj za lisami. Ucz się, ucz się - dolinkami, pagórkami - Jak ci chadzać, ślady mylić, żyć. Pójdź! Czy słyszysz? - szczeka w niebo lis, Lis natchniony, spójrz, z miesiąca lis wykuty! On ci wskaże dróżki swoje, przejścia, skróty, Lisi rozum da ci, lisi zmysł. Ucz się, świątku, wiedzy lisiej, ucz! Ucz się ziemi, mroku, szmeru, ucz się wiatru! Podchodź boczkiem, chyłkuj lisio i wypatruj, A przemyślnie kołuj, mądrze klucz! Lisim tropem, z mordą lisią śpiesz, Lisim chodem zdążaj, świątku frasobliwy! Lis ci zdradzi sekret słodki i straszliwy: Świat - królestwo twoje, wzdłuż i wszerz! Pójdź, nie zwlekaj, nie pomoże brom! Za szybami - patrz - swoboda, nocka lisia... Nie odkładaj - śmiało za mną - jeszcze dzisiaj, Pod sąsiada podejdziemy dom... Tędy... tędy ...w ślepiach gra ci błysk... Prędzej... prędzej... pagórkami... dolinkami... Spadaj... chwytaj... rwij zębami... pazurami... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nie krzycz, nie krzycz! Jam natchniony lis! z tomiku |
