Czy istnieja poszlaki gwaltownej smierci ?

Dziejopis Heidenstein:

"O Bucellim rozgadywal sam Krzysztof Zborowski, ze ofiarowal mu sie otruc krola... Ja sam widzialem list ksiecia pruskiego, ktory przestrzegal krola, zeby doktorom swoim nie ufal."

Jozef Szujski:

"Nie zbraknie podejrzen, ze krol umarl gwaltowna smiercia. W r. 1578 Thurneiser, lekarz ksiecia pruskiego, przestrzegal Stefana przed otruciem."

"Wiesc niosla, ze krola otruto, a klotnia miedzy dwoma lekarzami budzila niezdrowa ciekawosc. Istotna przyczyna smierci pozostanie nieznana."

"Tak nagla smierc na uboczu, w odosobnieniu i zamknieciu, musiala w owych czasach wywolac wszelakiego rodzaju pogloski i podejrzenia. I dzis jeszcze bywaja powtarzane niekiedy podejrzenia otrucia."

"Wobec naglej niemal choroby krolewskiej i tragicznego jej zakonczenia, powstalo podejrzenie zbrodni."

"Nie obylo sie bez poglosek o otruciu."

Czy moglo komus zalezec na smierci Batorego

Dwor habsburski...

Batory byl kontrkandydatem Habsburga na tron Polski. Prymas Uchanski oglosil juz byl krolem Maksymiliana, gdy zjazd szlachecki w Jedrzejowie tron oddaje Annie Jagiellonce, przydajac jej za meza Batorego. Habsburgowie byli wrogami krola, dazacego do zrzucenia ich zwierzchnictwa nad Siedmiogrodem. Habsburgowie przed smiercia Batorego znosili sie z Moskwa w sprawie podzialu Polski. Wizja polityczna krola Stefana przekreslala plany habsburskiego rywala. Watykan, ktory zawsze popieral katolickich Habsburgow, przechylil sie na strone Batorego.

(Autor nieznany)   Wspolczesny portret Krola Stefana Batorego   (fragment), ok. 1580.
Palazio Pitti, Florencja.
Obraz pochodzi ze zbiorow kardynala Leopolda Medyceusza, wnuka wiekiego ksiecia Kosmy II Medyceusza.

Batory byl katolikiem, lecz w Siedmiogrodzkie otaczal sie protestantami. Dysydenci, przede wszystkim polscy arianie, pokladali w nim poczatkowo duze nadzieje. Rzucili na niego glosy przy elekcji. Po objeciu tronu polskiego, Batory strzegl wprawdzie tolerancji religijnej, ale popieral Kosciol katolicki i jego hierarchie, zabiegal o zblizenie z Rzymem. Byl pod wplywem znakomitego jezuity Possevina. Arianie mogli doznac zawodu.

W r. 1584 zostaje sciety Samuel Zborowski. Szerzy sie ostra propaganda przeciwko krolowi i Zamoyskiemu. W r. 1585 sejm sadzi Krzysztofa Zborowskiego, skazujac go na banicje. Czesc poslow zaklada protestacje przeciwko wyrokowi. Zborowscy i ich zwolennicy palaja do krola nienawiscia.

Moskwa jest oslabiona, niezdolna przeciwstawic sie planom Batorego. Plany te juz sie konkretyzuja. Szlachta uchwala podatki, papiez asygnuje subsydium w wysokosci 25,000 dukatow. Smierc krola odmienia grozna w pojeciu Moskwy koniunkture.

Anglia sprzyja Moskwie, dostarcza jej broni. Zdobycie przez Batorego Inflant przecina Anglii wygodna droge dostaw morskich do Rosji. Z Anglia istnial spor o przywileje w portach polskich. Krolowa Elzbiete I pomawiano o zamiary otrucia Marii Stuart, krola Hiszpanii i papieza...

Poszlaki

Poszlaka pierwsza.

Dwor habsburski utrzymuje rozlegla siec szpiegowska w Polsce. Centrala wywiadu jest kamera slaska. Jedyny cel tej wywiadowczej roboty to przekazywanie cesarzowi Rudolfowi informacji o stanie zdrowia Batorego. Wiadomosc dostarczona cesarzowi o smierci krola Stefana znacznie wyprzedza [sierpien 1585] rzeczywisty zgon krola.

Moze to oznaczac, ze smierc Batorego – nieoczekiwana w Polsce – byla przewidziana w Austrii. A moze oznaczac po prostu przekazanie plotki.

Z lekarzy, ktorzy leczyli Batorego w ostatniej chorobie, Bucella jest arianinem, a Simonius nawroconym na katolicyzm kalwinem. To, ze byli roznych wyznan przemawia wlasnie przeciwko zmowie. Ale oczywiscie otrucie moglo byc dzielem jednego z lekarzy.

Wierny Batoremu dawny jego lekarz Blandrata z Siedmiogrodu pomowil doktora Simoniusa o otrucie krola Stefana za pieniadze cesarza. Simonius byl zaufanym austriackiego dworu. Stamtad przybyl do Polski zwerbowany przez Bucelle na cztery lata przed smiercia Batorego. I tam wrocil po smierci krola.

Ale Simoniusa nie wskazal palcem jego zaciety wrog, dr Bucella. W drukowanych paszkwilach, w ktorych po smierci Batorego lekarze oskarzali sie wzajemnie, ten zarzut wobec Simoniusa nie figuruje.

Simonius uporczywie podsuwa choremu wino. Nie da sie jednak stwierdzic zwiazku miedzy paroksyzmami, jakie nawiedzaly krola w ostatniej chorobie, a piciem wina.

W panflecie Simoniusa przeciwko Bucelli pada zarzut, ze dr Bucella otrul krola.

Ale zarzut ten pada dopiero w koncowej fazie nieprzebierajacej w srodkach polemiki obu medykow, po trzech latach pisemnych invektyw. Mogla to byc zemsta Simoniusa na Bucelli, ktory zarzucil byl Simoniusowi, ze bedac jeszcze w Lipsku otrul swoja zone.

Relacja dziejopisa Heidensteina. Krzysztof Zborowski rozpowiadal, ze Bucella ofiarowal mu sie otruc krola, co on ze wstretem odrzucil.

Osoba Zborowskiego jest w tej sprawie watpliwej wiarygodnosci. Bucella zostal potem lekarzem Zygmunta III. Musial miec zaufanie i mir.

"W imieniu Rzeczpospolitej, Panowie, Rada Korony i Wielkiego Ksiestwa Litewskiego, wezwali obu lekarzy, aby na Sejmie w Warszawie stawili sie do odpowiedzi."

Nie wiemy, czy to w sprawie wadliwego leczenia krola Stefana, czy tez poglosek o otruciu. Do rozprawy sejmowej nie doszlo. Dlaczego - nie wiadomo.

Pisze Heidenstein: "Sam widzialem list ksiecia pruskiego, w ktorym przestrzegal krola, zeby doktorom swoim nie ufal."

Inni historycy utrzymuja, ze ksiaze ostrzegal Batorego nie przed lekarzami, ale przed ich niezgoda.

Rok 1578. List Thurneisera, astrologa i lekarza elektora brandenburskiego, do krola Stefana:

"Stosownie do tego, co od pana Bojanowskiego slyszalem, posylam Waszej Krolewskiej Mosci pewne antidotum przeciw wszelkiej truciznie. Zlosc ludzka teraz do tego stopnia doszla, ze ostroznym byc nalezy nie tylko w jedzeniu i piciu, ale nawet w ubiorze, umywaniu i dotknieciu."

Nuncjusz Caligari informowal w tym czasie Rzym, ze krol obawial sie zamachu trucicielskiego ze strony zaniedbywane malzonki. Zajscie moglo zatem miec podloze osobiste.

W r. 1580 wraca do Polski Olbracht Laski, awanturnik, zaprzaniec, sprzedajny polityk, zaciety wrog Batorego. Sklada krolowi hold i obraca sie przez kika lat w krolewskim otoczeniu.

Po Laskim mozna bylo wszystkiego oczekiwac. Ale Laski jest bankrutem politycznym i finansowym. Canossa na dworze Batorego, to jego ostatnia szansa. Nie ma racji czyhac na zycie krola Stefana. Chyba, ze my za to sowicie zaplacono.

Z osoba Laskiego wiaze sie nastepna poszlaka.

Dwaj jasnowidze na dworze Batorego: alchemik John Dee i jego medium Edward Kelley. Sprowadzi ich Laski z Anglii w r. 1584. W rok potem odbywa sie w przytomnosci krola seans spirytystyczny w Niepolomicach. Medium w transie wola:

- "Z Zachodu ku wnetrznosciom twoim silne wyciagaja sie dlonie. Badz wiec uleglym."

Dr Dee byl powaznym na swoje czasy uczonym. Kelley - szarlatanem i oszustem. Istnieje hipoteza, ze obaj mogli byc agentami krolowej Elzbiety I. Laski spotyka dr Dee, czyli Johna Devusa, na posluchaniu u krolowej Elzbiety. Wprowadza Laskiego na dwor angielski hr. Leicester, ktory podszeptywal swego czasu Elzbiecie otrucie Marii Stuart.

Angielscy adepci spirytyzmu byli w Polsce na poltora roku przed smiercia Batorego. Nie mogli zatem brac udzialu w zamachu trucicielskim, ale w teorii mogli razem z Laskim nalezec do angielskiego spisku.

Czy przeprowadzono sekcje zwlok ?

"Nazajutrz z rozkazu senatorow otworzono cialo juz puchnac zaczynajace."

Nie mogla to byc prawdziwa sekcja zwlok. W owych czasach nie dokonywano sekcji. Anatomia patologiczna powstala dopiero w XVII wieku. Otwarcie ciala nastapilo nie w celach diagnostycznych ale prawdopodobnie w celu zabalsamowania zwlok.

Dokonano jednak sekcji wnetrznosci. Opis znajduje sie w dokumencie pt. Prawdziwa sprawa o chorobie i smierci nieboszczyka Stefana Batorego. Pochodzi on prawdopodobnie od obecnego przy otwarciu ciala Jakuba Goslawskiego, ktory byl medicus aulae i nadzorowal krolewska kuchnie.

Nie wiadomo, czy ten dokument jest autentyczny. Zachowal sie tylko odpis, sporzadzony w 200 lat pozniej przez kopiste, oraz pozniejsze przedruki. Odpis i przedruki nie sa identyczne. Ale wszystkie wskazuja zmiany w nerkach. Rzekomy swiadek sekcji pisze:

"Wszystkie viscera zdrowiutkie, watroba, takze zoladek, sledziona, pluca, jedno bylo przy sercu, zdrowe, nerki takze, tylko lewa naciekla, bo sie bardzo byl potlukl. Nerki nadzwyczaj jako wolowe byly, t.j. garkowate, a nie gladkie, a w czlowieku nerki sa jak skopie, czego ani Bucella ani ja nie widzielismy w zadnym ciele."