Poniższy tekst jest tłumaczeniem jednego z rozdziałów katalogu wystawy The Mystical Arts of Tibet (Mistyczna sztuka Tybetu), którą obejrzałem w Edmonton, AB, Canada, w roku 2000. Z katalogu tego pochodzą także zamieszczone poniżej ilustracje, poza trzema z The Newark Museum, Newark, NJ. Zdjęcie Jego Wysokości Dalai Lamy wykonał w roku 2000 w Lund, Szwecja, Janusz Lipiński.


We wstępie do tego katalogu Jego Wysokość Dalai Lama napisał m. in.:


"Każda kultura ma swe wyróżniające ją charakterystyki. Tybetańczycy od wielu stuleci kładą nacisk na rozwijanie i podtrzymywanie wewnętrznych wartości takich jak współczucie i mądrość. Te są dla nas ważniejsze niż gromadzenie materialnego bogactwa, sława lub sukces. Jakości takie jak wewnętrzna siła, delikatność, miłość, współczucie, mądrość i stabilna umysłowość uważamy za najwartościowsze skarby jakie istota ludzka może zebrać w okresie swojego życia. To jest prawdziwe bogactwo, przynoszące nam i innym krótko- i długoterminowe korzyści. W języku tybetańskim mamy powiedzenie, które wspaniale to podsumowuje: 'Wewnętrzne klejnoty przynoszą korzyść w tym życiu i w następnym.' [...] Te wewnętrzne klejnoty są jakościami symbolizowanymi w naszych malowidłach, posągach, przyborach rytualnych, itp. [...]

Tybetański Buddyzm może wnieść odrębny przyczynek do cennego, wspólnego dziedzictwa świata. [...] Wierzę, iż jest bardzo ważne, byśmy rozszerzyli nasze zrozumienie świętych tradycji innych. Nie dlatego, żeby je sami przyjąć, ale ponieważ przez to mamy więcej sposobności dla wzajemnego szacunku. Czasami także natrafiamy w innej tradycji na coś, co pomaga nam lepiej docenić coś w naszej własnej. W końcu, fundamentalnym celem wszystkich religii jest dopomożenie nam stać się lepszymi ludźmi i stworzyć szczęśliwszy, bardziej pokojowy świat."





8 czerwca 1998

* * *

W tym właśnie duchu powstało to tłumaczenie dla Zwojów, które nosiłem w sobie przez prawie dwa lata. Artykuł ten, trudny do przetłumaczenia z uwagi na prawdopodobnie nieistniejącą polską buddyjską terminologię (i jej polskie formy gramatyczne) wprowadza i wyjaśnia niektóre z podstawowych, aczkolwiek skomplikowanych, pojęć bogatej symboliki Buddyzmu, nie tylko tybetańskiego.

Należy tu sprecyzować użycie dwóch polskich terminów, częstych w tym eseju a podstawowych w Buddyzmie. Słowo "oświecenie" (angielskie "enlightenment") użyte jest w znaczeniu osiągnięcia pewnego najwyższego wewnętrznego intuicyjnego zrozumienia, świadomości rzeczywistości, która uwalnia osobę z cyklu powtórnych narodzin. Słowo "współczucie" (angielskie "compassion") użyte jest w znaczeniu aktywnej troski, sympatyzującej litości dla cierpień i nieszczęść innych. (AMK)




TEMATYKA TYBETAŃSKIEJ SZTUKI SAKRALNEJ





GLENN H MULLIN   i   ANDY WEBER



Moc świętych wizerunków

Tybetańskie sakralne malowidła i posągi koncentrują się na dużej liczbie podmiotów. Nieomal wszystkie z nich przedstawiają coś, co z grubsza można określić jako "bóstwa", co Tybetańczycy nazywają lha. Te bóstwa przynależą do różnych kategorii. Być może najlepiej są zilustrowane poniższym malowidłem Drzewo Zgromadzenia Lama Chopa.




Drzewo Zgromadzenia Lama Chopa.
Wczesne lata 1900.


Tybetańskie słowo na sakralny wizerunek jest ten, co tłumaczy się jako "wsparcie". Ideą jest, że fizyczny wizerunek funkcjonuje jako podstawa, która może podtrzymać lub zachęcić obecność sportretowanego bóstwa. Gdy wykonywanie malowidła lub posągu jest ukończone, zostaje ono konsekrowane, a błogosławieństwa sił bóstwa wprowadzone do niego. Mistyczne siły, tak przywołane i wprowadzone w wizerunek, określone są w tybetańskim jako tenpa - "wsparte". Dopiero po zakończeniu obrzędu konsekracji wizerunek staje się sakralny.

Istnieją trzy formy rytuału konsekracji: krótki, średni i rozciągły. Krótka forma rytuału trwa tylko kilka chwil; wersja średnia zajmuje cały dzień; wersja rozciągła wymaga trzech dni. W rozciągłym rytuale konsekracji wielu mnichów dokonuje śpiewów i medytacji nad konsekrowanymi obiektami w okresie trzech dni. Dalaj Lama i stu mnichów z jego prywatnego klasztoru każdego roku przeprowadza ten rozciągły obrzęd konsekracji. Tybetańczycy i inni Buddyści z całego świata przysyłają nowo wykonane wizerunki do świątyni Dalaj Lamy w Dharamsala w północnych Indiach aby zostały w niej umieszczone podczas tego obrzędu.

Istnieje także rytuał dekonsekracji, który jest odprawiany jeżeli jakieś dzieło ma być odnawiane, jak również gdy uszkodzone dzieło ma zostać zniszczone.

Tybetańczycy wierzą, że konsekrowany wizerunek nabiera i wciela zdolności paranormalne i jest w stanie rozmawiać z ludźmi wielkich zasług, oznajmiać proroctwa, fizycznie przemieszczać się itd. Nie wymyślili oni tego wierzenia, lecz odziedziczyli je od indyjskich mędrców.




Malowidło skalne w Tybecie.


Na przykład, gdy w początkach XI wieku Arisha otrzymał zaproszenie by przybył nauczać Dharma w Tybecie, poszedł on na przechadzkę i okrążył wielką stupa [kopulasta buddyjska świątynia] w Bodh Gaya aby przemyśleć tę sprawę. Stupa ta mieściła pewną liczbę wizerunków buddhów i bodhisattva, w tym jeden specjalnie święty wizerunek żeńskiej bodhisattva, Arya Tara. Zatrzymał się przed tym wizerunkiem i modlił się o radę. Wizerunek przemówił do niego, mówiąc mu, iż jego pójście do Tybetu wielce skróci mu życie, ale na długą metę będzie z ogromnym pożytkiem dla wrażliwych istot i dla Dharma. Wobec tego, Arisha przyjął zaproszenie, a jego praca w Tybecie odniosła taki sukces, że do dzisiaj jego potomkowie stanowią szczególną, najbardziej jednoczącą siłę we wszystkich szkołach tybetańskiego Buddyzmu.

Jest wiele takich historii o indyjskich mędrcach otrzymujących rady i proroctwa bezpośrednio od posągów i malowideł. Tybetańczycy kontynuują to dziedzictwo. Większość tybetańskich klasztorów przechowuje chociażby jeden wizerunek, o którym wierzy się, że często objawia tę moc.

Mówi się, że gdy Tsongkhpa prowadził pierwszą celebrację Wielkiego Święta Modłów w Lhasa w roku 1410, główny wizerunek Buddhy w Świątyni Jokhang przemówił do niego i oznajmił mu liczne proroctwa. Mówi się również, że podczas tego święta w roku 1959, na kilka miesięcy przed tym jak dziesiątki tysięcy Tybetańczyków zostało zmuszonych do wychodźstwa, wizerunek ten ronił łzy w obecności setek ludzi.


Podmioty tybetańskiej sztuki sakralnej

Tybetański Buddyzm jest kombinacją Sutrayana i Mantrayana, tj. egzoterycznych i ezoterycznych aspektów nauczania Buddhy. Koncepcja bóstwa używana jest bardzo różnie w tych dwóch dziedzinach, warto więc przyjrzeć się obydwu.

Dzieła sztuki związane z tradycją Sutrayana są w większości wizerunkami następujących kategorii: buddha, arya bodhisattva, arhat, władcy rodów, i/lub ziemscy bogowie. Przyjrzyjmy się każdej z tych kategorii i jej znaczeniu w naukach Sutrayana.

Buddhy są istotami które osiągnęły oświecenie. Buddhą najczęściej przedstawianym w sztuce Sutrayama jest Buddha Shakyamuni, historyczna postać, który założył tradycję oświecenia w erze obecnego świata. Sutra [buddyjskie Pisma] wymieniają Buddhę Shakyamuni, który żył około 2500 lat temu, jako czwartego uniwersalnego nauczyciela w tym cyklu świata a siódmego w zapisanej historii (czterech w tej erze i trzech w poprzedniej erze świata). Znani są oni jako "Siedmiu Buddhów Zapisanej Historii". Ponadto, przepowiedziany jest Buddha Maitreya, który będzie piątym uniwersalnym nauczycielem naszej ery. Nadto, Mahayana sutra wprowadza kilku innych buddha, takich jak Amitabha, którzy są przedstawiani jako władcy mistycznych rajów, gdzie gorliwi mogą narodzić się ponownie. Dalej, istnieją buddhy trzech czasów i dziesięciu kierunków, reprezentujący wszystkie bezimienne istoty, które osiągnęły lub osiągną oświecenie, oraz "Trzydzieści Pięć Buddhów Wyznania", którzy są obiektami czci w liturgii oczyszczania umysłu z negatywnej karma.

W tradycji Sutrayana, buddha zwykle są przedstawiani jako mnisi, których ciała są ozdobione 112 większymi i mniejszymi znakami doskonałości. Stąd wszyscy oni wyglądają mniej więcej identycznie; mogą zostać rozróżnieni jako osobnicy tylko przez układ ich rąk i przedmioty, które trzymają w dłoniach.

Drugimi są arya bodhisattva, albo "święci wojownicy". Wszystkie istoty, które ślubowały uniwersalną odpowiedzialność są określane jako bodhisattva; wszyscy buddha są także bodhisattva. Arya bodhisattva są ci, którzy w swoich medytacjach osiągnęli realizację wielkiego uwolnienia się. Hinayana sutra zaliczają do bodhisattva tylko Buddhę w jego poprzednich żywotach i Maitreya. Z drugiej strony, Mahayana sutra wylicza setki bodhisattva, z których ośmiu jest określanych jako "ośmiu bliskich duchowych dziedziców Buddhy". Wśród tych ośmiu są Avalokiteshvara, Manjushri i inni. Liczni bodhisattva są żeńskimi, np. Arya Tara.

Arhta są uczniami Buddhy, którzy osiągnęli nirwanę. Każdy buddha jest także arhtą, podobnie jak i liczni bodhisattva. Ikonograficznie, arhta zwykle przedstawiani są jako spokojni i delikatni mnisi.

Sztuka Sutrayana przedstawia także pewną liczbę ziemskich bóstw. Są to bogowie Hindu, a także czterej strażnicy kierunków. Buddyzm nie akceptuje ziemskich bogów jako ostatecznego schronienia, uznając ich za wysoce rozwiniętych lecz nadal nieoświeconych; jednakże poważa ich jako wielkie istoty, do których można się modlić o ziemskie cele, takie jak zdrowie lub bogactwo. Kilku z nich, zwykle Indra, Brahma i czterej strażnicy kierunków, są często przedstawiani na malowidłach jako siedzący lub stojący poniżej Buddhy, i składający mu ofiary.




Buddha Shakyamuni.
Pod tronem stoją dwaj jego główni uczniowie Shariputa i Maudgalyayana,
niżej klęczą dwaj indyjscy bogowie Indra i Brahma,
każde zwierzę i przedmiot ma określoną symbolikę.
Połowa XVIII w.


Według legendy, gdy książę Siddhartha porzucił swoje królestwo i stał się mnichem Gotama, zjawiło się czterech strażników kierunków podarowując mu żebraczą misę. Następnie, gdy Gotama osiągnął oświecenie i stał się buddhą, zjawił się bóg Indra i poprosił go by nauczał Dharma.

Wykonanie lub posiadanie sakralnego wizerunku którejś z powyższych świętych istot uważane jest za wielką zasługę i źródło błogosławieństw. Ponadto, działa to jako przypomnienie duchowej drogi i inspiruje właściciela wizerunku do podtrzymywania świadomości wagi medytacji i duchowych jakości.




Koło Istnienia.
XVIII w. The Newark Museum, Newark, NJ.



Wizerunki Tantryczne

Mantrayana, znana także jako Vajrayana i Tantrayana, obejmuje dużą liczbę bóstw. W dodatku do tych, wykorzystywanych w Sutrayana, mówi ona o "bóstwach medytacyjnych czterech klas tantry," a także o daka, dakini i dharmapala.




Vajrabhairava.
Dokładnie "Diamentowy Strach", znany także pod imieniem "Przeciwnik Śmierci".
Znaczenie tych dwóch imion jest takie, że medytacje nad mandala odpędzają trzy rodzaje śmierci: zewnętrzną, wewnętrzną i utajnioną;
pierwsza jest śmiercią od przeszkód, druga złudzeniami i duchowymi zaburzeniami, które zabijają szczęście;
trzecia blokuje subtelne kanały energii ciała, co powoduje zaburzenia umysłowe.
Późny XIX w.


Mówiąc praktycznie, medytacyjne bóstwa, albo Yidam po tybetańsku, są formami buddhy. Każde medytacyjne bóstwo ma swoją własną mandala a także swój własny cykl tantrycznych tekstów na których oparte jest praktykowanie. Każde z nich reprezentuje specyficzną drogę do oświecenia. Każdy z czterech poziomów tantry posiada dużą liczbę bóstw medytacyjnych a przez to wiele mandala. W ogólności, bóstwa z czwartego, najwyższego poziomu są przedstawiane jako zagniewane i pożądliwe, ponieważ wykorzystują one pasję gniewu i pożądanie jako ścieżkę do oświecenia. Medytacyjne bóstwa trzech niższych klas tantrycznych są na ogół przedstawiane jako bardziej łagodne i bierne.



Vajradhara.
XV w. The Newark Museum, Newark, NJ.

Vajravarahi.
XV-XVI w. The Newark Museum, Newark, NJ.
Daka i dakini, co dosłownie znaczy "podróżnicy w przestrzeni" [kosmosie], tj. aniołowie i anielice, są dwóch rodzajów: ziemskie i oświecone. Te ostatnie są również bóstwami medytacyjnymi, a prawdopodobnie najpopularniejsza wśród Tybetańczyków jest Vajrayogini. Ziemska klasa daka i dakini jest rzadko przedstawiana w tybetańskiej sztuce, podczas gdy ich klasa oświecona jest tematem popularnym.




Vajrayogini.
Pałac mandala trzech głównych form Vajrayogini,
najwyższego bóstwa yogistycznej tantry.
Wczesne lata 1900.


Podobnie dharmapala składają się zarówno z oświeconych i ziemskich bóstw. Oświecone dharmapala są zwykle pochodzenia indyjskiego. Są one reprezentacją popularnych bogów i duchów, które zostały zaprzysiężone do ochrony buddyjskiej tradycji w Indiach i stąd była to praktyka indyjskich mahasiddha. W ogólności, myśli się o nich jako o będących "aktywnymi emanacjami" Yidam. W ten sposób, naprawdę są buddhami zamaskowanymi jako prości strażnicy. Zwykle są oni przedstawiani jako ogromnie zagniewani w wyglądzie, ponieważ ich funkcją jest "surowa miłość", tj. usuwanie siłą przeszkód w życiu i duchowych praktykach nowicjusza. Przykładami są Mahakala, Dharmajara itp. Jest także pewna liczba nawróconych tybetańskich bogów, którzy uznawani są za oświeconych dharmapala, ale owi występują rzadko i nigdy nie są zjednywani poza sektą, która zapoczątkowała ich kult.

Z drugiej strony, ziemscy dharmapala, są prawie zawsze bogami o niebuddyjskiej tradycji, która została wprowadzona do Buddyzmu przez rytuał nazwany "zobowiązanie", co oznacza, że tantryczny mędrzec niegdyś zobowiązał ich do służby dla oświecenia, uzyskując od nich przysięgę ochraniania duchowych wyznawców. Środkowa Azja przed nastaniem Buddyzmu w wielkim stopniu była konglomeratem tradycji szamańskich, a jej liczni bogowie dolin i gór zostali szybko "zobowiązani do służby" przez wczesnych tantrycznych mędrców. Jeden tylko guru Padma Sambhava, miał uczynić to z wieloma bogami Bonpo, gdy przybył do Tybetu i połowie ósmego wieku. Wielu Tybetańczyków nadal podtrzymuje dewocyjne praktyki koncentrujące się na tradycyjnym obrońcy rodziny, co oznacza codzienne ofiarowanie kadzidła i comiesięczne odmawianie inwokacji. Liturgia do tych bóstw zawsze jest poprzedzana przez przywołanie Yidam, buddyjskiego medytacyjnego bóstwa, co symbolizuje iż dawne szamańskie tradycje zostały wysublimowane poprzez procesy Buddyzmu.


Wymiary bóstwa

O tych wszystkich duchowych postaciach Tybetańczycy mówią na różne sposoby. Jednym z nich jest trójdzielny wymiar: zewnętrzny, wewnętrzny i utajniony.




Avalokiteshvara, Bodhisattva Współczucia.
Najważniejsze bóstwo Tybetu, od którego, według legendy, wywodzą się Tybetańczycy.
Czteroręczny Avalokiteshvara, jest najpopularniejszą ze 108 reprezentacji tego bóstwa.
Dalai Lama są wcieleniami tej formy. Poszukiwania nowego Dalai Lamy obejmują oględziny ramion dziecka
dla stwierdzenia eterycznej obecności drugiej pary rąk.
Późny XVI w.


Na przykład, jeśli rozważymy Avalokiteshvara, Bodhisattva Współczucia, zewnętrzna interpretacja jest taka, że jest on istotą, która kiedyś była zwyczajną istotą, jak my. Potem wstąpił on na drogę do oświecenia, a współczucie było jego główną praktyką i stał się przez to przykładem dogłębnych sił współczucia. Jego litościwe uczynki stały się tak znane, że został uznany za najważniejsze wcielenie aktywnego współczucia. Stąd, w tej interpretacji, Avalokiteshvara jest rzeczywistą duchową istotą posiadającą biografię i historię.

Wewnętrzna interpretacja jest taka, że Avalokiteshvara jest symbolem współczucia i jego atrybutów - duchowej jakości, którą my wszyscy posiadamy w ukrytej formie. Dłonie jego dwóch rąk są złożone razem w mundra [geście] współczucia; pomiędzy nimi trzyma spełniający życzenia klejnot, gdyż praktyka współczucia wypełnia wszystkie życzenia, swoje i innych. Kiedy jest przedstawiony z czterema rękami, te cztery reprezentują miłość, współczucie, zdolność doznawania zawsze radości z pomyślności innych, i spokój umysłu, który podtrzymuje to współczucie i tę zdolność doznawania radości, zawsze i z każdego sukcesu wszystkich innych, bez względu na ich tzw. wartość. Niekiedy przedstawiany jest z tysiącem rąk i oczu, ponieważ współczucie działa na tysiąc sposobów ku pożytkowi świata. Obserwuje on świat tysiącem oczu mądrości.

Utajnienie, Avalokiteshvara reprezentuje sposób, w jaki duchowa jakość współczuwania jest obecna zawsze w każdym doświadczeniu i w jaki możemy nauczyć się ją wydobywać. Najbardziej przykre i bolesne przejścia mogą stać się nauczycielami współczucia.

Ten trójdzielny wymiar Bodhisattva Avalokiteshvara jest wspólny w interpretacjach Sutrayana i Mantrayana. W dodatku, Mantrayana wykorzystuje Avalokiteshvara nie tylko jako obiekt kultu i symbol współczującej energii, ale także jako bóstwo mandala, które jest symbolem yogistyczej drogi do oświecenia. Medytacje nad mandala mogą doprowadzić współczującą mądrość do spełnienia i wywołać doświadczenie pełnego oświecenia w jednym życiu.

Podobnie, zewnętrzny obraz symbolizmu Manjushri, Buddhy Mądrości, jest obrazem istoty, która niegdyś była zwyczajną istotą, ale która weszła na drogę do oświecenia. Podjął on rozwój mądrości jako nić przewodnią swoich duchowych praktyk i ostatecznie osiągnął nadzwyczajne stadium bycia buddhą. Wewnętrzna interpretacja jest taka, iż Manbjushri reprezentuje lub symbolizuje mądrość, która tkwi uśpiona wewnątrz każdego z nas i która może zostać rozbudzona. Utajnienie, ucieleśnia on sposób w jaki przesłanie mądrości ukryte jest we wszystkich doświadczeniach.

Buddystom, posiadającym wizerunki Avalokiteshvara lub Manjushri w swoich domach, przypominają one ciągle o tych trzech jakościach. Zewnętrznie, spodziewają się oni otrzymać błogosławieństwa tegoż bóstwa boshisattva; wewnętrznie mają oni nadzieję otrzymać inspirację poprzez kultywowanie ich własnych wewnętrznych cech współczucia i mądrości; utajnienie, mają nadzieję stać się bardziej podatnymi na jakości współczucia i mądrości, które są wplecione w doświadczenie świata.


Boskość jako Tantryczne medytacyjne bóstwa

W Mantrayana, zarówno Avalokiteshvara jak i Manjushri stają się Yidam, medytacyjnymi bóstwami. Oznacza to, że oprócz powyższej, trójdzielnej interpretacji, stają się one także wcieleniami wymyślnego procesu yogistycznego Proces ten w ogólności dzieli się na dwa stadia tantrycznej praktyki: yogę symboli, również znaną jako yoga twórczej wyobraźni, oraz yogę ponad symbolami, w której przywoływane jest rzeczywiste znaczenie boskości.

W pierwszym z tych dwóch stadiów, medytator zastanawia się nad tym, jak jego/jej własna, prawdziwa natura jest w jedności z jakościami bóstwa; jest to tzw. yoga reidentyfikacji ego, lub yoga boskiego ego. Świat i wszystko co w nim jest widoczne, są rozpuszczone w świetle aby symbolizować to, że czyjaś własna, prawdziwa natura jest czystą światłością. Wtedy z wnętrza światła dochodzi do wizji, iż staje się bóstwem mandala, a świat jest uświęconą rezydencją, zaś wszystkie inne żyjące istoty są boskimi istotami. To odcina zwyczajne poczucie siebie samego, wykorzystuje naturalny egotyzm jako siłę transformacji i eliminuje ziemski, zwyczajowy sposób doświadczania świata. Wtedy recytuje się mantra [słowo lub dźwięk ułatwiające koncentrację], co umacnia w tym kimś i w świecie uświęcone jakości symbolizowane przez bóstwo.

W drugim stadium praktyki yogistycznej, medytator porzuca proces symboliczny a zamiast niego bezpośrednio angażuje się w shamatha, połączone z vipassyana, co oznacza medytacje bez formy, za których przedmiot bierze się sposób, w jaki rzeczy wyglądają, jak również pozawyglądową naturę rzeczy. Punktem ogniskującym jest głębsza natura umysłu i jego światłość, która jest bóstwem najwyższym.


Symbole i Symbolizm

W dodatku do tych różnych "form boskości" używanych jako obiekty buddyjskiej sztuki sakralnej, włączone jest w nią całe bogactwo naturalnego symbolizmu. Na przykład, kwiaty lotosu obficie symbolizują naturalne piękno i czystość duchowego procesu. Bóstwa siedzą na tronach zrobionych z lotosu, słońca i księżyca. Lotos reprezentuje czystość, słońce żeńską jakość mądrości, a księżyc męską jakość energii/współczucia.

W malowidła zawsze usiłuje się włączyć wizerunki przedstawiające równowagę naturalnych elementów. Widzimy na nich ziemią, wodę, niebo i chmury, które demonstrują to, jak w duchowym procesie nasze postrzeganie świata wchodzi w sferę równowagi i harmonii. Często w tle widoczne są ptaki lub dzikie zwierzęta by ukazać jak praktykujący duchowość osiąga stan pokoju, harmonii i zaufania z przyrodą.

Przedmioty metalowe, takie jak ochronne amulety, misy ofiarne, lampki maślane, itp, są często ozdobione ośmioma emblematami pomyślności: lotosem, kołem Dharma, konchowatą muszlą, drogocenną wazą, węzłem nieskończoności, dwoma rybami, cennym parasolem i chorągwią zwycięstwa. Te wszystkie reprezentują rozmaite pomyślne duchowe jakości. Na przykład, osiem szprych koła reprezentuje osiem obliczy ośmiu rodzajów drogi do oświecenia; drogocenna waza reprezentuje zdolność zebrania wiedzy i duchowej realizacji; konchowata muszla reprezentuje dźwięk prawdy: sposób w jaki matryca konchy zaczyna się w jednym punkcie i rozwirowuje się na zewnątrz reprezentuje to, że wszystkie rzeczy zaczynają się w pustce albo w ostatecznej rzeczywistości i emanują na zewnątrz do konwencjonalnego świata, a jej biały kolor reprezentuje naturalną czystość wszystkich zjawisk i to, że nauczanie Dharma przywraca umysłowi zdolność do uświadomienia sobie owej naturalnej czystości.

Przybory rytualne, takie jak vajra i dzwonek także mają swój symbolizm. W ogólności, vajra reprezentuje męską energię, która ma być przetransformowana we współczucie, a dzwonek reprezentuje żeńską energię transformowaną w mądrość. Vajra trzyma się w prawej ręce a dzwonek w lewej, co symbolizuje doprowadzenie męskiej i żeńskiej energii ciała do równowagi oraz duchowe zintegrowanie sił współczucia i mądrości. Zarówno vajra jak i dzwonek mają pięć szprych, po jednej w każdym z czterech kierunków i jeden w dół od centrum. Reprezentuje to, że droga do oświecenia bierze pięć negatywnych stanów umysłu - ignorancję, przywiązanie, wstręt, dumę i zazdrość – i transformuje je w pięć mądrości – mądrość sfery prawdy, mądrość wyróżniającej świadomości, mądrość równości, mądrość lustrzanej natury rzeczy i mądrość która spełnia wszystkie działania. Większość tantrycznych przyborów nosi symbolikę, która odzwierciedla te pięć mądrości.

W ten sposób implikacje duchowego procesu są włączone i odbite od wnętrza każdego dzieła tybetańskiej sztuki sakralnej.

Z angielskiego tłumaczył Andrzej M. Kobos





Bibliografia:








Teksty o podobnej rematyce zamieszczone w Zwojach:






Copyright © 1997-2007 Zwoje