NAJDŁUŻSZY ARTYSTYCZNY OKRES LUDZKOŚCI





ANDRZEJ M. KOBOS


CZĘŚĆ 2


Jaskinia Cosquer

W roku 1985 Hénri Cosquer, zawodowy nurek francuski, odkrył wąski, 175 metrowy korytarz 37 metrów poniżej poziomu morza w podnóżu urwiska Przylądka Morgiou, 10 km od Marsylii [4]. Skutkiem różnych trudności dopiero w lecie 1991 roku obejrzał dokładnie tę jaskinię, częściowo zalaną wodą morską. Na jej ścianach, ponad poziomem wody, odkrył szereg malowideł zwierząt. Była to pierwsza znana podwodna jaskinia z dekoracjami prehistorycznymi. 20 000 lat temu, w najzimniejszym okresie ostatniej epoki lodowcowej, poziom Morza Śródziemnego był około 120 metrów niżej a dzisiejszy Przylądek Morgiou i płaski ląd Prowansji rozciągał się około 12 km dalej w głąb morza. Około 11 000 lat temu, po stopnieniu lodowców w Europie, ustalił się obecny poziom morza.



Jaskinia Cosquer w przekroju.


Ogromna komora jaskini Cosquer nad wodą ma około 70 m w kierunku wschodnio-zachodnim i 55 m w kierunku północno-południowym oraz składa się w zasadzie z dwóch części (Komora 1 i Komora 2). W Komorze 1, sklepienie sięga 3-6 m, a w Komorze 2 tylko 1 m. Głębokość zalanej części stopniowo sięga 12 m. W części północno-wschodniej jaskini znajduje się komin zalany do głębokości 24 m, o dzwonowatym sklepieniu o wysokości 45 m i o ścianach pokrytych kalcytowymi draperiami. Siłą rzeczy, jaskinia pozostawała nienaruszona przez co najmniej 11 000 ostatnich lat, a prawdopodobnie przez kilka tysiącleci dłużej.

W latach 1991, 1992 i 1994 trzy ekspedycje pod kierunkiem archeologów Jean'a Clottes i Jean'a Courtin zbadały tę jaskinię. Jean Courtin, Hénri Cosquer i inni nurkowie wpłynęli do jej wnętrza.

Na nie zalanym wodą podłożu jaskini znaleziono ślady co najmniej trzech ognisk (o średnicy około 50, 30 i 25 cm), a w nich liczne pozostałości węgla drzewnego. Znaleziono również grudki gliny z resztkami czerwonej farby i sześć narzędzi krzemiennych o kształcie ostrzy. Przede wszystkim znaleziono malowidła i ryty naskalne. Z reguły, malowidła zwierząt są nałożone na linie przesuwania ludzkich palców w miękkim podłożu i szablony dłoni, natychmiast sugerując przeszłe istnienie dwóch okresów malarstwa w jaskini Cosquer.



Cosquer: Dłoń nałożona na linie palców.


Zarysów dłoni znaleziono zadziwiająco wiele (55), zgrupowane w kilku panelach. Symbolika śladów mazania palcem jest nieznana. Te mazania mogły mieć znaczenie ideowo-estetyczne, być znakami właścicieli tego podziemnego miejsca, lub tylko prymitywną "grafiką" na ścianach pokrytych miękką gliną.



Cosquer: Ręce.


Podobnie niepewna jest symbolika dłoni, chociaż te są bardziej uniwersalne w sztuce (nie tylko) paleolitycznej na wszystkich kontynentach. Wiele dłoni (25) w jaskini Cosquer (podobnie jak w jaskini Gargas) ma niekompletne, skrócone palce. Wcześniej interpretowano to jako obcięcia palców, być może rytualne, albo w wyniku odmrożeń. Jednakże, Clottes i Courtin argumentują, że są to po prostu ręce z zagiętymi do środka palcami, co prawdopodobnie było jakimś kodowym językiem znaków, związanym z polowaniem lub rytuałami.



Cosquer: Ręce z niekompletnymi palcami, 27 000 BP.


Malowidła i ryty zwierząt (naliczono ich dotąd około 145; 1/3 malowidła, 2/3 ryty) są pogrupowane w panelach ścianach i sklepieniach. Przedstawiają one konie, kozły, jelenie, sarny, bizony, lwa lub niedźwiedzia, trzy pingwiny europejskie (alki lub auki, wytrzebione doszczętnie dopiero w połowie XIX wieku), osiem fok, ryby, nawet meduzy, jak również liczne nierozpoznane zwierzęta oraz harpunowate lub paskowate symboliczne znaki.



Cosquer: Kozioł górski.




Cosquer: Renifer.




Cosquer: Kozioł górski.




Cosquer: Drapieżnik, lew lub niedźwiedź.




Cosquer: Alki (auki).




Cosquer: Meduzy (?).


Wizerunków koni w jaskini Cosquer naliczono 48. Uderzający jest panel koni na zachód od "wpływu" do komory,



Cosquer: Panel koni.




Cosquer: Panel koni (fragment).


koń na stalagmicie,



Cosquer: Koń namalowany na stalagmicie.


koń namalowany na niskim sklepieniu



Cosquer: Koń na sklepieniu.


oraz koń nałożony na rozmazania palców.



Cosquer: Ryt konia.


Wspaniały jest duży bizon wymalowany u sklepienia. Inny, dynamiczny ryt naskalny przedstawia szarżującego bizona.



Cosquer: Bizon 19 000 BP.


Niezwykły jest ryt "Zabitego Człowieka", najwyraźniej przedstawiający zabitego człowieka, przez którego plecy, tułów i głowę przechodzi dzida lub harpun. (Rysunki lub ryty rannych czy zabijanych ludzi znaleziono także w jaskiniach Pech-Merle, Cougnac, Lascaux, Sous-Grand-Lac, Le Gabillou, Valrobira/Tarragona). Idea egzekucji lub morderstwa była więc znana i czasach paleolitycznych.



Cosquer: Zabity człowiek.


Oczywiście, jakiekolwiek malowidła i ryty na fragmentach ścian zalanych wodą nie zachowały się. A musiało ich być o wiele więcej. Obecne rozmieszczenie i zgrupowanie ocalałych malowideł jest więc niereprezentatywne.


Datowanie

Techniką 14C, przy użyciu Accelerator Mass Spectrometry (AMS), dokonano 21 datowań pobranych w jaskini Cosquer próbek węgla drzewnego z resztek ognisk i farby opartej na węglu drzewnym. Wyniki wskazują iż, bez wątpienia, istniały dwie fazy rozwoju sztuki w jaskini Cosquer, jedna około 27 000 temu (szablony rąk) i druga około 19 000 lat temu (podobizny zwierząt).

Dłonie zostały datowane na 27 100 ± 390 BP. (W Gargas, Jean Clottes odkrył odłamek kości w szczelinie tuż obok szablonu dłoni; kość tę datowano na 26 860 ± 460 BP; a więc w tym samym okresie Gravetian.) Przez trzy lata (do datowania malowideł jaskini Chauvet), dłonie z jaskini Cosquer (z Fazy I) były najstarszym znanym ściennym malowidłem. Węgiel drzewny znaleziony na podłożu został datowany na 18 440 ± 440 BP, a pięć próbek z malowideł Fazy II dało wyniki 18 500-19 200 BP [4] (a więc około 1 500 lub 3 500 lat przed Lascaux, powszechnie datowanym 17 000 BP, a ostatnio 15 000 BP [3]).

Nasuwa się ogólny wniosek, że jaskinia Cosquer była raczej sanktuarium, niż jaskinią mieszkalną, podobnie jak inne głębokie, dekorowane jaskinie. Prawdopodobnie, dostęp do niej był ograniczony do pewnych specjalnych celów, być może rytualnych, lub "kulturalnych," tzn. nie związanych ze ściśle życiowymi koniecznościami. Jaskinia Cosquer stanowi ponadto absolutny dowód na znaczne podniesienie się poziomu morza i cofnięcie linii brzegowej około 11 000 lat temu.


KONTYNUACJA




Źródła:
  1. Andre Leroi-Gourhan: Treasures of Prehistoric Art. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1967.

  2. Jean-Marie Chauvet, Eliette Brunel Deschamps, Christian Hillaire (Epilogue by Jean Clottes; Foreword by Paul G. Bahn): Dawn of Art : The Chauvet Cave. The Oldest Known Paintings in the World. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1996.

  3. Chauvet cave official web page

  4. Lascaux cave official web page

  5. Jean Clottes and Jean Courtin: The Cave beneath the Sea. Paleolithic Images at Cosquer. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1996.

  6. Cosquer cave official web page

  7. R.L.K. Fullagar, D.M. Price & L.M. Head: "Early human occupation of northern Australia: archaeology and thermoluminescence dating of Jinmium rock-shelter, Northern Territory." Antiquity 70 (1996) 751-773.

  8. Paul S.C. Taçon, Richard Fullagar, Sven Ouzman & Ken Mulvaney: "Cupule engravings from Jinmium-Granilpi (Northern Australia) and beyond: exploration of a widespread and enigmatic class of rock markings." Antiquity 71 (1996) 942-965.

  9. Paul S.C. Taçon & Sally Brockwell: "Arnhem Land prehistory in landscape, stone and paint." Antiquity 69 (1995) 676-695.


Teksty o tematyce archeologicznej zamieszczone w Zwojach:


Copyright © 1997-2007 Zwoje