NAJDLUZSZY ARTYSTYCZNY OKRES LUDZKOSCI





ANDRZEJ M. KOBOS


CZESC 2


Jaskinia Cosquer

W roku 1985 Hénri Cosquer, zawodowy nurek francuski, odkryl waski, 175 metrowy korytarz 37 metrow ponizej poziomu morza w podnozu urwiska Przyladka Morgiou, 10 km od Marsylii [4]. Skutkiem roznych trudnosci dopiero w lecie 1991 roku obejrzal dokladnie te jaskinie, czesciowo zalana woda morska. Na jej scianach, ponad poziomem wody, odkryl szereg malowidel zwierzat. Byla to pierwsza znana podwodna jaskinia z dekoracjami prehistorycznymi. 20 000 lat temu, w najzimniejszym okresie ostatniej epoki lodowcowej, poziom Morza Srodziemnego byl okolo 120 metrow nizej a dzisiejszy Przyladek Morgiou i plaski lad Prowansji rozciagal sie okolo 12 km dalej w glab morza. Okolo 11 000 lat temu, po stopnieniu lodowcow w Europie, ustalil sie obecny poziom morza.



Jaskinia Cosquer w przekroju.


Ogromna komora jaskini Cosquer nad woda ma okolo 70 m w kierunku wschodnio-zachodnim i 55 m w kierunku polnocno-poludniowym oraz sklada sie w zasadzie z dwoch czesci (Komora 1 i Komora 2). W Komorze 1, sklepienie siega 3-6 m, a w Komorze 2 tylko 1 m. Glebokosc zalanej czesci stopniowo siega 12 m. W czesci polnocno-wschodniej jaskini znajduje sie komin zalany do glebokosci 24 m, o dzwonowatym sklepieniu o wysokosci 45 m i o scianach pokrytych kalcytowymi draperiami. Sila rzeczy, jaskinia pozostawala nienaruszona przez co najmniej 11 000 ostatnich lat, a prawdopobnie przez kilka tysiacleci dluzej.

W latach 1991, 1992 i 1994 trzy ekspedycje pod kierunkiem archeologow Jean'a Clottes i Jean'a Courtin zbadaly te jaskinie. Jean Courtin, Hénri Cosquer i inni nurkowie wplyneli do jej wnetrza.

Na nie zalanym woda podlozu jaskini znaleziono slady co najmniej trzech ognisk (o srednicy okolo 50, 30 i 25 cm), a w nich liczne pozostalosci wegla drzewnego. Znaleziono rowniez grudki gliny z resztkami czerwonej farby i szesc narzedzi krzemiennych o ksztalcie ostrzy. Przede wszystkim znaleziono malowidla i ryty naskalne. Z reguly, malowidla zwierzat sa nalozone na linie przesuwania ludzkich palcow w miekkim podlozu i szablony dloni, natychmiast sugerujac przeszle istnienie dwoch okresow malarstwa w jaskini Cosquer.



Cosquer: Dlon nalozona na linie palcow.


Zarysow dloni znaleziono zadziwiajaco wiele (55), zgrupowane w kilku panelach. Symbolika sladow mazania palcem jest nieznana. Te mazania mogly miec znaczenie ideowo-estetyczne, byc znakami wlascicieli tego podziemnego miejsca, lub tylko prymitywna "grafika" na scianach pokrytych miekka glina.



Cosquer: Rece.


Podobnie niepewna jest symbolika dloni, chociaz te sa bardziej uniwersalne w sztuce (nie tylko) paleolitycznej na wszystkich kontynentach. Wiele dloni (25) w jaskini Cosquer (podobnie jak w jaskini Gargas) ma niekompletne, skrocone palce. Wczesniej interpretowano to jako obciecia palcow, byc moze rytualne, albo w wyniku odmrozen. Jednakze, Clottes i Courtin argumentuja, ze sa to po prostu rece z zagietymi do srodka palcami, co prawdopodobnie bylo jakims kodowym jezykiem znakow, zwiazanym z polowaniem lub rytualami.



Cosquer: Rece z niekompletnymi palcami, 27 000 BP.


Malowidla i ryty zwierzat (naliczono ich dotad okolo 145; 1/3 malowidla, 2/3 ryty) sa pogrupowane w panelach scianach i sklepieniach. Przedstawiaja one konie, kozly, jelenie, sarny, bizony, lwa lub niedzwiedzia, trzy pingwiny europejskie (alki lub auki, wytrzebione doszczetnie dopiero w polowie XIX wieku), osiem fok, ryby, nawet meduzy, jak rowniez liczne nierozponane zwierzeta oraz harpunowate lub paskowate symboliczne znaki.



Cosquer: Koziol gorski.




Cosquer: Renifer.




Cosquer: Koziol gorski.




Cosquer: Drapieznik, lew lub niedzwiedz.




Cosquer: Alki (auki).




Cosquer: Meduzy (?).


Wizerunkow koni w jaskini Cosquer naliczono 48. Uderzajacy jest panel koni na zachod od "wplywu" do komory,



Cosquer: Panel koni.




Cosquer: Panel koni (fragment).


kon na stalagmicie,



Cosquer: Kon namalowany na stalagmicie.


kon namalowany na niskim sklepieniu



Cosquer: Kon na sklepieniu.


oraz kon nalozony na rozmazania palcow.



Cosquer: Ryt konia.


Wspanialy jest duzy bizon wymalowany u sklepienia. Inny, dynamiczny ryt naskalny przedstawia szarzujacego bizona.



Cosquer: Bizon 19 000 BP.


Niezwykly jest ryt "Zabitego Czlowieka", najwyrazniej przedstawiajacy zabitego czlowieka, przez ktorego plecy, tulow i glowe przechodzi dzida lub harpun. (Rysunki lub ryty rannych czy zabijanych ludzi znaleziono takze w jaskinach Pech-Merle, Cougnac, Lascaux, Sous-Grand-Lac, Le Gabillou, Valrobira/Tarragona). Idea egzekucji lub morderstwa byla wiec znana i czasach paleolitycznych.



Cosquer: Zabity czlowiek.


Oczywiscie, jakiekolwiek malowidla i ryty na fragmentach scian zalanych woda nie zachowaly sie. A musialo ich byc o wiele wiecej. Obecne rozmieszczenie i zgrupowanie ocalalych malowidel jest wiec niereprezentatywne.


Datowanie

Technika 14C, przy uzyciu Accelerator Mass Spectrometry (AMS), dokonano 21 datowan pobranych w jaskini Cosquer probek wegla drzewnego z resztek ognisk i farby opartej na weglu drzewnym. Wyniki wskazuja iz, bez watpienia, istnialy dwie fazy rozwoju sztuki w jaskini Cosquer, jedna okolo 27 000 temu (szablony rak) i druga okolo 19 000 lat temu (podobizny zwierzat).

Dlonie zostaly datowane na 27 100 ± 390 BP. (W Gargas, Jean Clottes odkryl odlamek kosci w szczelinie tuz obok szablonu dloni; kosc te datowano na 26 860 ± 460 BP; a wiec w tym samym okresie Gravetian.) Przez trzy lata (do datowania malowidel jaskini Chauvet), dlonie z jaskini Cosquer (z Fazy I) byly najstarszym znanym sciennym malowidlem. Wegiel drzewny znaleziony na podlozu zostal datowany na 18 440 ± 440 BP, a piec probek z malowidel Fazy II dalo wyniki 18 500-19 200 BP [4] (a wiec okolo 1 500 lub 3 500 lat przed Lascaux, powszechnie datowanym 17 000 BP, a ostatnio 15 000 BP [3]).

Nasuwa sie ogolny wniosek, ze jaskinia Cosquer byla raczej sankturium, niz jaskinia mieszkalna, podobnie jak inne glebokie, dekorowane jaskinie. Prawdopodobnie, dostep do niej byl ograniczony do pewnych specjalnych celow, byc moze rytualnych, lub "kulturalnych," tzn. nie zwiazanych ze scisle zyciowymi koniecznosciami. Jaskinia Cosquer stanowi ponadto absolutny dowod na znaczne podniesienie sie poziomu morza i cofniecie linii brzegowej okolo 11 000 lat temu.


KONTYNUACJA




Zrodla:
  1. Andre Leroi-Gourhan: Treasures of Prehistoric Art. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1967.

  2. Jean-Marie Chauvet, Eliette Brunel Deschamps, Christian Hillaire (Epilogue by Jean Clottes; Foreword by Paul G. Bahn): Dawn of Art : The Chavet Cave. The Oldest Known Paintings in the World. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1996.

  3. Chauvet cave official web page

  4. Lascaux cave official web page

  5. Jean Clottes and Jean Courtin: The Cave beneath the Sea. Paleolithic Images at Cosquer. Harry N. Abrams, Inc., Publishers, New York, 1996.

  6. Cosquer cave official web page

  7. R.L.K. Fullagar, D.M. Price & L.M. Head: "Early human occupation of northern Australia: archaeology and thermoluminescence dating of Jinmium rock-shelter, Northern Territory." Antiquity 70 (1996) 751-773.

  8. Paul S.C. Taçon, Richard Fullagar, Sven Ouzman & Ken Mulvaney: "Cupule engravings from Jinmium-Granilpi (northern Australia) and beyond: exploration of a widespread and enigmatic class of rock markings." Antiquity 71 (1996) 942-965.

  9. Paul S.C. Taçon & Sally Brockwell: "Arnhem Land prehistory in landscape, stone and paint." Antiquity 69 (1995) 676-695.


Teksty o tematyce archeologicznej zamieszczone w Zwojach:


Copyright © 1997-2001 Zwoje