O   PANU TADEUSZU





CYPRIAN NORWID

(fragmenty listów)



Z listu do Karola Ruprechta [528] :

[Paryż] 1866, aprilis

... Będzie to zawsze arcydziełem przez sztukę i przez tła od Ruisdaelowskich doskonalsze - ale!!! poema arcy-narodowe-polskie? w którym jedyna figura serio jest... Żyd (Jankiel) - zresztą awanturniki, facecjoniści, gawędziarze -- i dwie niewiasty: z tych jedna metresa, druga pensjonarka. Oto polskie poema? -- vivat! --

Cyprian Norwid

To poema satyryczne-polskie!

P[an] Tadeusz to genialna satyra!

* * *


Z listu do Józefa Ignacego Kraszewskiego [538] :

[Paryż] 1866, maj

... Zapewne, że ukochany Ojczysty Poemat Narodowy Pan Tadeusz to jest poemat narodowy, w którym jedyna figura serio jest ŻYD... Zresztą: awanturniki, safanduły, facecjoniści, gawędziarze i kobiet narodowych dwie:

  1. jedna - Telimena: metresa-moskiewska,
  2. druga - Zosia: pensjonarka.
Zapewne, że poemat ów arcynarodowy, w którym jedzą, piją, grzyby zbierają i czekają, aż Francuzi przyjdą zrobić im Ojczyznę... zapewne, że to jest arcydzieło: a mianowicie tła przez sztukę i wyższe pejzaże od najczarowniejszych płócien Ruisdaela!

C. N.




* * *


Z listu do Wojciecha Cybulskiego [578] :

[stempel pocztowy 9 stycznia] 1867. Rue Lallier 3, Paris

... On [Cyprian Norwid] mniema nawet i o samym Panu Tadeuszu, że to genialna satyra.

Pan Tadeusz: ulubiony i słynny poemat narodowy polski, w którym jedyną poważną i serio figurą jest kto?... Żyd (Jankiel). Zresztą: awanturniki, facecjoniści, gawędziarze, pasibrzuchy, którzy jedzą, piją, grzyby zbierają i czekają, aż Francuzi przyjdą zrobić im ojczyznę... Kobiet w tym arcytworze narodowym dwie: jedna-metresa petersburska, druga panienka pensjonarka, i wyrostek bez profilu wyrobionego. Tła mistrzowskie, pejzaże wyższe od Ruysdaela. Oto Pan Tadeusz! Poemat pejzażysty i satyryka.

Osoby i charaktery narodowe polskie:

  1. Żyd-arendarz;
  2. Metresa petersburska;
  3. Pensjonarka;
  4. 5.,   6.,  7.   itd.: awanturniki, pasibrzuchy, facecjoniści, gawędziarze i trywialne figury.
Co do Dziadów, to znowu w słynnej Improwizacji Konrada cała teologia Proudhona!... Osoba Przedwiecznego jest zło, wyzwane do walki przez głąb siły myślnej ujarzmionego człowieka: istny Proudhon!!

Cyprian Norwid

* * *


Z listu do Bronisława Zalewskiego [637] :

[Paryż, po 10 stycznia 1868]

... Jak mi kto da Homera na ukrzepienie nerwów; Tertuliana, Tacyta na ukrzepienie ducha; Plutarcha na ukrzepienie charakteru, a Pana Tadeusza na rozmiłowanie się w woni ziemiańskiej lasu, barszczu, zrazów, bigosu i ogórków kwaszonych... to - bardzo logicznie!

C. N.

* * *


Z listu do Wojciecha Gersona [894] :

[Paryż, połowa 1876]

... Tak i Tadeusza, z którego tyle widać tylko, iż rubaszni są i kapuśniak jedzą, i biją się, a kobiety Telimeny lub Zosieczki maleńkie. Ale tego oni nie wyczytają nigdy - możesz więc im, co chcesz, pisać.

Twój
Cyprian Norwid



Źródło:
    Cyprian Norwid: Pisma wszystkie, opr. Juliusz W. Gomulicki, tomy 9 i 10,
    Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1971.
    Numeracja listów pochodzi z tego wydania.



Utwory Cypriana Norwida lub teksty z nim związane zamieszczone w Zwojach:


Copyright © 1997-2007 Zwoje