JERZY GIEDROYC - WSPÓŁPRACA I KONFLIKTY
Nasze wzajemne stosunki najlepiej chyba określa angielskie powiedzenie "love-hate relationship". Ileż razy zgrzytałem zębami czytając w Kulturze ataki na Wolną Europę. Stefan Kisielewski staczał w Maisons Laffitte homeryckie boje w obronie Jana Nowaka przed panem Jerzym, który uważał, że Nowak marnował ten potężny instrument, jakim była Polska Rozgłośnia Radia Wolna Europa. A jednak nasze nieustanne spory nigdy nie zamieniły się we wzajemny antagonizm. Wymienialiśmy poglądy i niejednokrotnie pomagaliśmy sobie wzajemnie. Ilekroć byłem w Paryżu, spotykaliśmy się w ulubionym bistro pana Jerzego naprzeciwko dworca Saint Lazarre albo w Maisons Laffitte. W latach 50. Giedroyc odwiedził mnie kilkakrotnie w Monachium. Raz jeden wygarnialiśmy sobie wzajemne pretensje w domu państwa Sabbatów w Londynie. Posyłałem mu nasze przeglądy prasy krajowej i materiały otrzymywane z Polski, a on umożliwiał moje poufne spotkania z ludźmi z Polski. Jemu właśnie zawdzięczałem nawiązanie pierwszych kontaktów ze Stefanem Kisielewskim, Stanisławem Stommą, Andrzejem Bobkowskim i wielu innymi. Raz na miesiąc Wolna Europa nadawała omówienia i fragmenty ostatniego numeru Kultury. Pamiętam, jak zmartwił się pan Jerzy, kiedy powiedziałem mu, że odchodzę z Radia. Okazał mi wówczas dużo poparcia i życzliwości.
Giedroyc był nie tylko tytanem pracy, ale prawdziwym wulkanem wyrzucającym z siebie nieustannie nowe pomysły i projekty, często kontrowersyjne a czasem, w moim pojęciu, niezbyt praktyczne. Miał do mnie żal, że nie stosuję się do jego rad, ale w gruncie rzeczy nasze drogi biegły równolegle w tym samym kierunku. Bez żadnych uzgodnień i wzajemnego wpływania na siebie realizowaliśmy tę samą doktrynę, którą Kultura nazywała ewolucjonizmem, a my gradualizmem, Opierała się ona na założeniu, że mobilizowanie nacisku społecznego na rządzących może doprowadzić do stopniowego rozszerzania marginesu wolności bez uciekania się do gwałtu. Z tą różnicą, że ja miałem do dyspozycji odrzutowiec z załogą ponad stu ludzi, a Giedroyc kilkuosobową awionetkę, która pobiła wszystkie rekordy wysokości i długości lotu.
Rzadko widziałem pana Jerzego uśmiechniętego, albo żartującego. Opuszczone w dół kąciki ust i powaga oblicza były wyrazem nieustannej troski. Rozczarowanie i niezadowolenie budziła w Giedroyciu nie tylko Wolna Europa i jej polski dyrektor, ale także polski Londyn, ludzie opozycji w Polsce, Prymas Wyszyński, biskupi i Kościół, Tygodnik Powszechny i Papież, a nade wszystko Ameryka i jej polityka. Miał w sobie intelektualną przekorność i umiał płynąć tylko pod prąd. Kultura naruszała wszystkie możliwe schematy, szokowała, budziła sprzeciwy i stała się przysłowiowym kijem raz po raz wsadzanym w mrowisko. I to było chyba jedną z największych zasług pana Jerzego, bo Kultura nie pozwalała na to, by myśl polityczna zastygła w bezruchu i w ogólnie przyjętych stereotypach,
Wydaje mi się, że szacunek i uznanie, jakie zawsze miałem dla Giedroycia, pomimo pozorów, spotykały się ze wzajemnością. Nie wyrażał jej w sposób serdeczny i ciepły. Listy zaczynały się z reguły od zwrotu "Drogi Panie", a kończyły "najlepszymi pozdrowieniami". Aż tu nagle w końcu 1998 roku dostałem list utrzymany w tonie zupełnie odmiennym od wszystkich powszednich:
Drogi Panie Janie,Głęboko wzruszony odpowiedziałem:
Proszę przyjać najlepsze gratulacje z powodu przyznania Panu doktoratu honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Jest to dowód uznania dla Pana walki o odzyskanie niepodległości, a w tym włączenia Ziem Zachodnich do Polski.
Mimo wszystkich iskrzeń między nami była to wspólna walka, w czasie której nie brakowało Pana życzliwości i pomocy w mojej pracy.
Nasza walka jednak nie jest skończona. Prowadzimy ją dziś, by III Rzeczpospolita stała się Polską, o jaką walczyliśmy. Jestem pewien, że w tej walce jesteśmy bardziej zgodni niż przedtem. Tym więcej, że jest o wiele trudniejsza.
Wiele serdeczności.
Jerzy Giedroyc
Drogi Panie Jerzy,We wspomnianym już ostatnim liście, pisanym na sześć dni przed zgonem, Giedroyc zapraszał mnie do Maisons Laffitte i pisał:
Sprawił mi Pan najmilszą niespodziankę swoim listem z 14 listopada br. Przesyła mi Pan gratulacje z okazji przyznania mi tytułu d-h.c. przez Uniwersytet Wrocławski, ale to, co Pan napisał w tak serdeczny sposób więcej dla mnie znaczy niż wiele honorów, tytułów i orderów, które tak hojnie na mnie spływają.
Przywiązywałem zawsze olbrzymie znaczenie do promieniowania Maisons Laffitte na Polskę i byłem pełen głębokiego podziwu dla Pana, Panie Jerzy, boć przecież były to dokonania jednego człowieka, który miał do pomocy zaledwie kilku bezgranicznie oddanych ludzi.
Raz jeszcze dziękuję Panu serdecznie za list, który jest pięknym akordem zamykającym nasze spory. Pozostaje po nich wzajemny szacunek i świadomość, że innymi drogami zmierzaliśmy do wspólnego celu.
Łączę serdeczne pozdrowienia.
Jan Nowak-Jeziorański
"Bardzo cieszę się na spotkanie, gdyż byłoby szereg spraw do przedyskutowania, jeśli idzie o sytuację w kraju, która wygląda wręcz katastrofalnie, a nie wiem, czy w wielu sprawach bardzo się nie różnimy."Myślę z głębokim żalem, że już nie dojdzie do tej jeszcze jednej małej kłótni z Jerzym Giedroyciem.
Jan Nowak-Jeziorański
15 września 2000 r.
 |
 |
 |
 |
|
 | ||||