O JANIE LEBENSTEINIE
2 czerwca, pogrzeb Janka Lebensteina na Powazkach. (Widzialem migawke w Telewizji Polonia.) Milosz przyslal list, Piotr Kloczowski przemowil nad grobem. Od Wlodka Boleckiego wiem, ze przylegaja do siebie glowami dwa groby: Janka i Zbyszka Herberta. Podobno obok Janka jest miejsce na grob jego matki, pochowanej na cmentarzu za Warszawa. Niesamowite sa te desenie ludzkiego losu, tylekroc przeze mnie ogladane w momencie zamkniecia! Moja przyjazn z Jankiem i Zbyszkiem zaczela sie w paryskim mieszkaniu Janka na Ecouffes, na wielkim bankiecie wyprawionym przez jego matke, ktora na krotko przyjechala do Paryza w odwiedziny do syna.
Malarstwo oryginalne, niezalezne, stroniace od "wplywow", przynaleznosci do "szkol i kierunkow". Jest niedorzecznoscia (jak to zrobil Milosz) koligowac go z "barokiem." Nawet Kot Jelenski, tak przenikliwy i na wylot znajacy malarstwo Janka, nie mial racji stawiajac go obok Kubina; nie byl malarzem "tamtej strony" (Die Andere Seite), byl malarzem "tej strony," przywarl do niej cala sila swej imaginacji. Szedl naprzod wlasna droga, samotny, wpatrzony w ideal malarstwa samodzielnego. Uderzylo mnie, kiedy chodzilismy razem na wystawy w Paryzu, ze w przeciwienstwie do innych malarzy, stojacych dlugo przed plotnami mistrzow, jakby chcieli brac od nich lekcje, przetrawic kazdy aspekt ich sztuki, zatrzymywal sie na krotko, wpijal sie natychmiast wzrokiem w to, co w obrazie przyciagalo, i biegl dalej, podobny do wytrawnego wedkarza, ktory wie, gdzie zarzucic wedke.
Lebenstein, stronnik Marsjasza, na tym oparl od poczatku do konca swoje malarstwo. Nie przedstawial, drazyl pedzlem: wieczne pogranicze gatunkow, istote swiata, istote przyrody (troche jak "topielec zieleni" Lesmian scigajacy "zielen sama w sobie"), sasiedztwo dzikosci i tkliwej slodyczy, przemieszanie kobiecosci i meskosci, zwierzecosci z ludzkoscia, brutalnosci z tesknota do boskosci. W drazeniu pedzlem, nie w gorszym czy lepszym przedstawianiu, tkwi sekret sztuki Janka i tragedia jego sztuki, ktora z samej swojej istoty nie moze marzyc o spelnieniu, o zaspokojeniu. Nigdy. Malarz "maudit," skazany na rozdarcie, obdarzony pelna i ciagla swiadomoscia nie tylko rozdarcia, lecz samotnosci artysty w dazeniu do widzen i goraco upragnionych i rownoczesnie nieosiagalnych lub osiagalnych tylko przelotnie i ulamkowo.
Ci, co malarstwo Lebensteina podziwiaja albo co najmniej wysoko cenia, zdaja sie nie przywiazywaz wiekszej wagi do jego tworczosci ilustracyjnej, rysunkowej, uwazajac ja za forme wypelniania okresow jalowych, zastojow malarskich. On sam dawal cos podobnego do zrozumienia, ale w duchu oczekiwal zaprzeczenia. Zawsze mogl liczyz na nie u mnie. Byl niezrownanym ilustratorem, rysownikiem. Trafial szybko w sedno ilustrowanego tekstu, po czym przyprawial mu skrzydla swoja wyobraznia. Lecz musial sie do niego zapalic, musial czuc i myslec podobnie jak pisarz. Zachwycal sie Folwarkiem zwierzecym Orwella. Zachwycal sie slusznie, wiec te genialna opowiesc oprawil w kongenialne ilustracje. Wolno bylo mowic: Folwark zwierzecy Orwella i Lebensteina.
 |
 |
 |
 |
|
 | ||||