Zwoje (The Scrolls) 3 (16), 1999

Stan Ulam i Gian-Carlo Rota prowadzili rozmowy, o matematyce, fizyce, ludziach (matematykach i fizykach), filozofii itd. Niektóre z tych rozmów Françoise Ulam nagrała na taśmę. Periodyk Los Alamos Science 15/1987 (w numerze poświęconym Stanisławowi Ulamowi i jego naukowemu dziedzictwu) przyniósł mały ich wybór, jako Conversations with Rota. Oto jedna z tych rozmów. (AMK)

O UMYSŁACH ETNICZNYCH

STAN ULAM i GIAN-CARLO ROTA

Rota:

Jaka jest różnica miedzy umysłem słowiańskim a niemieckim?

Ulam:

Umysł niemiecki jest systematyczny; słowiański nie jest. Słowianie mają tendencję być uduchowieni, wylewni, zadumani, ale nie są tak mgliści ani tak unoszeni przez dźwięk słów, jak Niemcy. W języku niemieckim sylaby i słowa są powiązane z sobą, wiążąc myśli, które czasami nie bardzo pasują do siebie.

Rota:

Podczas gdy Słowianie?

Ulam:

Myślę, ze Słowianie maja tendencje być samo-analityczni, bardziej psychologiczni, niż filozoficzni, pełni żałowania czegoś, poczucia winy, ale są bardziej fundamentalnie optymistyczni niż Niemcy, i z humorem, którego nawet jeżeli nie widać, to nie jest on daleko. Humor niemiecki oparty jest na wyśmiewaniu, nie wiem dlaczego. Latynosi są jeszcze inni.

Rota:

Opisz umysł łaciński.

Ulam:

Porządek. Zawsze jest tam klarowność. Słowa są oddzielone, nie łączą się z sobą. Jest to jak dobrze ugotowany ryz w porównaniu do przegotowanej rzeczy, która wychodzi z niemieckiej mazi.

A co powiedziałbyś o Żydach? Czy uważasz, że istnieje umysł żydowski?

Rota:

Nie myślę. Włoscy Żydzi są włoscy, niemieccy Żydzi są niemieccy itd.

Ulam:

Czy nie sadzisz, ze umysł żydowski jest nieco zadzierzysty, ze szuka sprzeczności? Czuje, ze ja mam tę żydowską cechą ciągłego pragnienia zmieniania tego, co istnieje. Jest to rodzaj rebelianctwa, niezdolności kłaniania się w pas autorytetom. Pomyśl o wielkich rewolucjonistach - Jezusie, Marksie, Freudzie, Einsteinie, Cantorze. Cantor, nawiasem, był tylko pół-Żydem. Wiesz, większość Żydów, jest tylko w części Żydami, ale żydoskość wychodzi zawsze ta sama.

Ten rebeliancki duch Żydów nie przejawia się w muzyce, gdzie Żydzi są o wiele mniej twórcami, niż odtwórcami, interpretatorami.

Gainesville, styczeń 1974.

Los Alamos Science, Special Issue, 15/1987

Przekład (Translated by) Andrzej M. Kobos

I am grateful to the Editors of Los Alamos Science (Los Alamos National Laboratory) for their permission to publish in Zwoje ("The Scrolls") my Polish translation of this text. (Andrew Kobos)