CHANUKAH
Święta Poświęcenia albo Święta Świateł
Chanukah są jedynymi świętami judaistycznymi nie wymienionymi w Biblii hebrajskiej. Jest tak dlatego, iż wydarzenia Chanukah miały miejsce w roku 165 p.n.e, podczas gdy najpóźniejsze zdarzenia zapisane w tej Biblii datowane są około roku 400 p.n.e. Wydarzenia te opisane są w Pierwszej i Drugiej Księgach Machabeuszy, które jako znane tylko w wersji po grecku z I wieku n.e. i przez to "niepewne," nie zostały włączone do kanonu Biblii hebrajskiej, a traktowane są jako Apokryfy. Są one natomiast zwykle włączane do Biblii chrześcijańskich.
W IV wieku p.n.e. Aleksander Wielki podbił starożytny Bliski Wschód, w tym starożytny Izrael, rozprzestrzeniając tam na długo kulturę helleńską i greckie wpływy. Po jego śmierci zdobyte terytoria przechodziły pod panowanie rozmaitych krajów i władców. Przy końcu II wieku p.n.e. ziemie i lud Izraela, będące w imperium Seleucusów, dostały się pod władzę syryjskiego władcy Antiochusa IV Epifanesa. Antiochus nakazał by wszyscy jego poddani zostali zhellenizowani. Żydzi Izraela zostali stopniowo pozbawieni swobód religijnych i społeczno-politycznych. Niektórzy opierali się hellenizacji, inni zaadoptowali się do kultury greckiej.
Antiochus zastąpił arcykapłana w Świętej (Drugiej) Świątyni w Jerozolimie przez swojego marionetkowego kapłana, a w roku 168 p.n.e. zabronił wszelkich żydowskich praktyk religijnych, włączając zakaz wyznawania Jedynego Boga, obrzezania i przestrzegania praw dietetycznych. Święta Świątynia w Jerozolimie została sprofanowana krwią świni, a posąg Zeusa został umieszczony na rytualnym ołtarzu. Armia syryjska pilnowała wypełniania dekretów Antiochusa, trwanie przy monoteistycznej religii łamane było torturami i zabijaniem Żydów.
Jednakże w zimie roku 166 p.n.e. w miasteczku Mod'in w Judei, niedaleko Jerozolimy, miejscowy kapłan, Mattatiasz, zabił wysłannika Antiochusa, wraz z pięcioma synami uszedł w góry i zorganizował partyzantkę przeciwko garnizonowi syryjskiemu. Po jakimś czasie, zwycięscy Żydzi pospieszyli do Jerozolimy aby wyzwolić Świętą Świątynię od hellenizatorów. W roku 165 p.n.e. synowie Mattatiasza i inni zdobyli Świątynię, zniszczyli greckie bożki, rytualnie oczyścili Świątynię i przekazali ją prawowitym kapłanom żydowskim.
Według Drugiej Księgi Machabeuszy, uroczystości poświęcania na nowo Świętej Świątyni służbie Jedynemu Bogu trwały osiem dni - opóźnione obchody święta Sukkot (Szałasów), uniemożliwione wcześniej przez okupację Świątyni przez Syryjczyków. Uroczystości zostały nazwane Chanukah - hebrajskie słowo na "poświęcenie" ("dedykowanie").
W tym miejscu tradycja żydowska, w tym Talmud (Shabbat, 21b), wnoszą interwencję Boską. Gdy synowie Mattatiasza przygotowywali świętą, wieczną lampę, siedmioramienną Menorę (1) do zapalenia w Świątyni, stwierdzili, że Syryjczycy zniszczyli byli wszystkie poza jednym dzbany z rytualnie czystą oliwą. Ten jeden mały dzban zawierał oliwę tylko na jeden dzień poświęcania. I wówczas nastąpił cud: oliwa ta płonęła przez osiem dni - tyle ile trwało rytualne oczyszczenie nowej oliwy.
Synowie Mattatiasza zostali nazwani Machabeuszami, w hebrajskim "młoty" (od przydomka Judy), dla ich oporu potężnym wojskom syryjskim. Machabeusze dowodzili pierwszym zanotowanym w historii (nie tylko żydowskiej) powstaniem o wolność religijną. Zwycięstwo w Jerozolimie nie zakończyło walki, ale wkrótce, po śmierci Antiochusa, Żydzi odzyskali swobody religijne na ziemi Izraela. Juda, wódz Machabeuszy zginął w bitwie, ale jego bracia zostali arcykapłanami i dali początek erze hasmoneńskiej i dynastii królów hasmoneńskich.
Dominacja syryjska ustąpiła rzymskiej, kiedy w roku
37 p.n.e. wódz Hasmoneńczyków sprowadził Rzymian na pomoc w
walkach wewnętrznych. W roku 70 n.e. konsul rzymski Tytus
podbił Judeę, zburzył Świętą Świątynię i wygnał Żydów z ziemi
Izraela. Ocaleli z rzezi Żydzi zostali wygnani w Diasporę, głównie jako niewolnicy. Wieczna Menora ze Świątyni
została zrabowana do Rzymu i była niesiona w triumfie Tytusa.
Scena niesienia Menory wyrzeźbiona jest do dzisiaj w Łuku
Tytusa wzniesionym w najwyższym miejscu Via Sacra w Rzymie.
Tradycyjną potrawą chanukową są placki ziemniaczane "latkes," smażone na oliwie, danie Żydów askenazyjskich z Europy Środkowej, oraz "sufganiyot," rodzaj pączków z galaretką, przysmak Żydów sefardyjskich. Spożywa się również, kobiety w szczególności, potrawy mleczne - na pamiątkę Judyty (wdowy z rodu Machabeuszy), która przeszła do obozu wrogów dla uratowania swego miasta Bethulia. Tam nie tylko sama przestrzegała praw "kaszrut" (dietetycznych), ale zakochanego w niej syryjskiego wodza Holoferna nakarmiła słonym serem, a spragnionego spoiła winem, po czym ścięła jego własnym mieczem, wywołując panikę i ucieczkę wrogów.
Tradycją jest wymiana podarunków, "gelt," jako symboli miłości i przywiązania. Chanukową grą jest kanciasty bąk, "sevivon" (albo "dreidel" w jidisz), na którego czterech ściankach wypisane są hebrajskie litery: "nun," "gimel", "hay" i "szin", będące pierwszymi literami słów "nes gadol hayah szam" - "wielki cud zdarzył się tam." (Obecnie w Izraelu zmieniono literę szim na pay, od "poh" - tutaj; czyli zmieniono "tam" na "tutaj".) Legenda utrzymuje, iż Żydzi potajemnie studiujący Torę, mieli w pogotowiu "sevivon" i w wypadku najścia przez żołnierzy Antiochusa udawali, że w to grają.
Radosne święta Chanukah, ważne w interpretacji talmudycznej, są powszechnie obchodzone w rodzinach żydowskich. Upamiętniają obronę monoteistycznej wiary i wolności religijnej, triumf ducha nad przemocą, oraz symbolizują nowe światło w ciemnościach zimy.
 |
 |
 |
 |
|
 | ||||