POSIEW POWSTANIA STYCZNIOWEGO
Pomimo tak niefortunnego przygotowania, czy braku przygotowania, Powstanie Styczniowe niczym eksplozja atomowa wyzwolilo ogromny ladunek energii aktywizujacy spoleczenstwo we wszystkich jego warstwach.
Straty, ktore przynioslo, byly przedmiotem wielu rozwazan naszych historykow i politykow. Stwierdzily je swiadectwa naocznych swiadkow. Pogromowi ulegl polski element i polskie promieniowanie kulturalne na Podolu, Wolyniu i Ukrainie - na Zmudzi i na rozleglej polaci ziem polnocno-wschodnich. Brutalna lapa moskiewska zniszczyla polskie instytucje kulturalne, zasmarowala swiatynie przerabiajac je na pstrokate cerkwie, porywala z domow najlepszych, najczynmniejszych obywateli.
Powiedziec mozna, ze gmach wzniesiony niegdys przez Rzeczpospolita byl i tak skazany na zaglade, ze wzbierajaca fala nacjonalizmu objelaby i tak predzej czy pozniej ludnosc ukrainska, bialoruska i litewska z uszczerbkiem dla polskich mieszkancow tamtejszych ziem. Jesli chodzi o kresy, zryw z roku 1863 byl gorzej niz daremny. Byl porazka, ale porazka w historycznej rozprawie, ktora rozgrywala sie i rozgrywac nie mogla inaczej niz przeciw nam.
A jakze sie odbilo powstanie Wielkopolsce, w dawnej Galicji, wreszcie z samym Krolestwie? - Zatargalo wszedzie poteznie sumieniami. Utrwalilo poczucie narodowe. Bardzo w tym czasie zniemczona Galicja, gdzie szkoly az do uniwersytetow wlacznie uczyly po niemiecku, gdzie biurokracja, a nawet mieszczanstwo przybraly byly czarno-zolty kolor ochronny, zaroila sie od patriotycznych czamarek i zalobnych kontuszow. Poczucie nierozerwalnej spojnosci wszystkich Polakow niezaleznie od dzielacych ich kordonow granicznych umocnione zostalo wtedy i nie stepilo sie odtad nigdy.
Po zrywie powstanczym nastapila era pracy organicznej i pozytywizmu. Narod opatrywal swoje rany i przez lat piecdziesiat zbieral nowe sily. Najwieksza z nich bylo uswiadomienie narodowe warstwy wloscianskiej, ktora w okresie Powstania pod zaborem rosyjskim byla jeszcze zakuta w okowy panszczyzny. Promienie zrodzone w styczniowym wybuchu przeniknely ja przez te lata. W roku 1914 chlopscy synowie spod Krakowa, Podkarpacia i Slaska ochotniczo zasilili Legiony. A w drugiej wojnie swiatowej do boju wystapil caly narod we wszystkich swoich warstwach i na calym swoim obszarze. Wystapil zgodnie, nie podzielony jak przed piecdziesieciu laty na czerwonych i bialych.
Tak wzeszedl powiew styczniowy.
Na Antenie Nr 1
Londyn, 7 kwietnia 1963
 |
 |
 |
 |
|
 | ||||